Staða íslenskunnar verði tryggð í lögum

„Íslenska er þjóðtunga Íslendinga og opinbert mál á Íslandi.“ Svo hljóðar fyrsta grein frumvarps til laga um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls sem mennta- og menningarmálaráðherra kynnti á ríkisstjórnarfundi í gær.

Frumvarpið er byggt á tillögu nefndar ráðherra um málið. Því er ætlað að festa í lög stöðu íslenskrar tungu, mæla fyrir um varðveislu hennar, þróun, nothæfni og aðgengi manna. Í því eru einnig fyrirmæli um notkun íslenskunnar innan stjórnkerfis ríkisins, Alþingis, dómstóla og stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga.

Í frumvarpinu er einnig kveðið á um að íslenskt táknmál verði viðurkennt að lögum sem fyrsta mál þess hluta heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og afkomenda þeirra sem reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Ákvæði sem lúta að íslenskri tungu eru á víð og dreif í lögum en ekki gilda um hana sérstök lög. Sú er hins vegar raunin í mörgum ríkjum. Víða í Evrópu er líka mælt fyrir um opinbert tungumál í stjórnarskrá.

Í frumvarpinu segir meðal annars að mál sem notað sé í starfsemi ríkis og sveitarfélaga eða á þeirra vegum skuli vandað, einfalt og skýrt. Í greinargerð segir að sjálfsagt sé að allur almenningur skilji það tungutak sem notað sé í þeim textum sem eigi að vera aðgengilegir öllum, svo sem í lögum og öðrum almennum fyrirmælum. Það eigi ekki aðeins við um ritaðan texta heldur einnig talað mál.

„Hér er einkum haft í huga hvernig orðum er hagað við umræður innan stofnana þjóðfélagsins, svo sem við umræður á Alþingi, við munnlegan málflutning og aðra meðferð mála fyrir dómstólum og innan stjórnvaldsstofnana ríkis og sveitarfélaga. Með orðunum vandað mál er átt við að fylgt skuli viðteknum hefðum og reglum, greinargóðu orðavali, réttum beygingum og eðlilegri orðaskipan,“ segir í greinargerð.

Í frumvarpinu er því slegið föstu að íslenska sé opinbert mál Íslands á alþjóðavettvangi. Fram kemur að íslenska hafi í reynd verið opinbert mál á alþjóðavettvangi en með lagaákvæðinu sé ætlunin að minna á að íslensku beri að nota þegar svo beri undir. Ekki sé tilgangurinn að íslensku verði haldið fram í alþjóðlegum samskiptum umfram það sem verið hafi.

bjorn@frettabladid.is