Norðlingaalda: Arðbærasta virkjunarkostinum varpað fyrir róða

Með stækkun friðlands Þjórsávera, eins og ríkisstjórnin áformar, yrði Landsvirkjun af einum arðbærasta virkjunarkosti sínum, sem gæti skilað á þriðja milljarð króna í árlegar tekjur. Við hefjum nú fréttaröð um hina umdeildu Norðlingaölduveitu, en friðunarsinnar segja svæðið sem raskast hluta af einstakri landslagsheild, meðan fylgjendur framkvæmda segja rangt að skilgreina það sem hluta Þjórsárvera.

Þjórsárver eru stærsta gróna svæðið á miðhálendi Íslands og lykilsvæði fyrir heiðagæs, segir Gísli Már Gíslason, prófessor og formaður Þjórsárveranefndar, einn helsti talsmaður þess að stækka friðlandið.

Hann segir að þetta, ásamt þeirri landslagsheild, með Kerlingarfjöll og jökulinn í baksýn, og gróið svæði, á annað hundrað ferkílómetra, ásamt söndunum, - það sé ekkert annað svæði á norðurhveli jarðar sem jafnist á við þetta.

Landsvirkjun vill stífla Þjórsá hér á þessum stað, um átta kílómetrum neðan friðlands Þjórsárvera, og dæla vatninu um jarðgöng í átt til Þórisvatns, með fimmtán milljarða króna framkvæmd. Tekjurnar eru áætlaðar tveir til tveir og hálfur milljarður króna á ári vegna aukinnar raforkuframleiðslu í fjórum virkjunum.

Áður hafði Skipulagstofnun fyrir átta árum samþykkt Norðlingaöldulón sem næði inn í neðsta hluta Þjórsárvera en ráðherraúrskurður minnkaði lónið verulega og færði það út úr friðlandinu. Nú vill ríkisstjórnin undir forystu umhverfisráðherra stækka friðlandið þannig að það nái yfir lónið.

Gísli Már segir að Þjórsárver séu miklu stærra svæði en friðlandsmörkin segi til um. Þau hafi bara verið dregin árið 1981 á milli hæða sem sáust vel á herforingjaráðskorti. Stór svæði utan Þjórsárvera hafi verið skilin eftir utan við friðlandsmörkin.

Fáir hafa komið oftar á þetta svæði en bóndinn á Ásólfsstöðum í Þjórsárdal, Sigurður Páll Ásólfsson. Bæði hefur hann smalað Þjórsárverin frá unga aldri en einnig farið þangað reglulega vegna vatnamælinga fyrir Landsvirkjun.

Það er einmitt um þetta sem deilt er um, hvort rétt sé að tala um Norðlingaöldu sem hluta af Þjórsárverum.

"Það er bara rangt. Það er ekki staðreynd," segir Sigurður Páll, og bætir við að í hans huga og sveitunga hans séu Þjórsárver miklu ofar. Í raun séu hin eiginlegu og fallegu Þjórsárver fyrir innan Bólstað, gegnt Sóleyjarhöfða.

Samvinnunefnd miðhálendis lýsti því yfir fyrir tveimur árum að umhverfisáhrif Norðlingaölduveitu í núverandi mynd yrðu hverfandi. Með því að slá hana af væri grænum og góðum virkjunarkosti varpað fyrir róða.

Gunnar Örn Marteinsson, oddviti Skeiða og Gnúpverjahrepps, tekur undir þau sjónarmið að veitan raski ekki Þjórsárverum, og segir að út frá friðunarsjónarmiði Þjórsárvera skipti Norðlingaölduveita ekki máli í þeirri myndi sem hún sé orðin núna. Þetta sé orðin miklu minni framkvæmd og miklu minni umhverfisáhrif en áður var talað um.