Lífsýni úr 300 þúsund Íslendingum varðveitt

Varðveitt eru lífsýni úr um 300.000 Íslendingum í lífsýnasafni sem að stærstum hluta er geymt á Landspítalanum en einnig á Akureyri og í lítilli rannsóknarstofu í einkaeigu á höfuðborgarsvæðinu.

Ekki eiga allir Íslendingar sýni í safninu, aðeins þeir sem eitthvað hefur verið fjarlægt af. Elsta sýnið er frá því um 1935.

„Þegar fólk kemur til læknis og eitthvað er fjarlægt, hvort sem það er varta af húðinni, heilt lunga eða leg, þá er gerð sjúkdómsgreining og svo er varðveitt pínulítið sýni um óákveðinn tíma til að hægt sé að skoða sýnið ef sjúkdómur kemur aftur upp hjá þessum sjúklingi,“ segir Jóhannes Björnsson, yfirlæknir á Landspítalanum og formaður stjórnar Lífsýnasafnsins.

Sýnin eru einn sinnum tveir sentimetrar að stærð og eru varðveitt í læstum hirslum. Þau eru eingöngu notuð í tvenns konar tilgangi; í nafnlausum vísindarannsóknum og til að þjónusta sjúklinga. „Varðveittur er lítill hluti af hverju sýni til að geta þjónustað viðkomandi einstakling. Ef hann fær til dæmis illkynja meinsemd í húð og fæðingarblettur hefur verið tekinn fyrir þrjátíu árum er sýnið skoðað aftur,“ útskýrir Jóhannes.

„Læknir, sem fjarlægir til dæmis blett af húðinni, sendir hingað sýni og við gerum á því greiningu og sendum honum svar. Síðan er hluti af sýninu varðveittur hér,“ segir hann.

Sýnin eru varðveitt þannig að þau eru „fixuð eins og það er kallað, í formalíni. Það drepur allan vef og því eru þau gerð óvirk. Síðan eru þau steypt inn í vax,“ segir Jóhannes og tekur fram að sýni séu aðeins tekin af veiku fólki.

Á Íslandi eru í gildi lög frá árinu 2000 þar sem kveðið er á um söfnun, meðferð og aðgang að lífsýnum í lífsýnasafni. Jóhannes segir að slík söfn séu í þúsundatali um allan heim en það sem geri safnið hér á landi sérstakt sé að Íslendingar séu svo fámennir að allt safnið sé nánast á sama stað.

Samkvæmt lögum er gert ráð fyrir ætluðu samþykki sjúklings fyrir því að lífsýni verði vistað í lífsýnasafni enda sé getið um það í almennum upplýsingum frá heilbrigðisstarfsmanni eða heilbrigðisstofnun. Sá sem lífsýnið er úr getur hvenær sem er afturkallað samþykki sitt og skal lífsýninu þá eytt.ghs@frettabladid.is