Efasemdir þaggaðar niður

Stjórnvöld og Hafrannsóknastofnun eru á Alþingi sökuð um að þagga niður gagn­rýnis­raddir á störf stofnunarinnar og stuðla þannig að kreddum í fiskifræðinni þar sem frjálsir vindar rökræðu og gagnrýni fái ekki að leika um.

Umræða í þessa veru stóð síðastliðinn fimmtudag á Alþingi og aftur í gær í tengslum við ráðstefnu sem Hafrannsóknastofnunin hélt þann sama dag í tengslum við 40 ára afmæli stofnunarinnar.

Sigurjón Þórðarson, Frjálslynda flokknum, spurði Einar K. Guðfinnsson sjávarútvegsráðherra hvort hann hygðist hleypa fleirum að í fiskifræðilegum rannsóknum.

Sjávarútvegsráðherra kvaðst hafa séð Sigurjón í mýflugumynd á umræddri ráðstefnu. Það væri miður því þar hefði kennt margra grasa og fjölbreytilegra sjónarmiða, meðal annars í máli fræðimanna frá Kanada og Færeyjum. Hann upplýsti jafnframt að Hafrannsóknastofnunin hygðist halda alls 14 fundi víðsvegar um land á næstunni þar sem almenningi gæfist kostur á að skiptast á skoðunum við sérfræðinga stofnunarinnar.

Umræða um meinta skoðanakúgun Hafrannsóknastofnunarinnar er ekki ný af nálinni. Árið 2001 ritaði Magnús Jónsson veðurstofustjóri eftirfarandi í Morgunblaðsgrein, sem hann kallaði Rannsóknir í herkví hagsmuna: "Er nú svo komið að flestar efasemdaraddir eru þagnaðar enda menn úthrópaðir sem sérvitringar, falsspámenn eða jafnvel ábyrgðarlausir óvinir þjóðarinnar. Margir náttúrufræðingar og fleiri sem gagnrýnt hafa forsendur fiskveiðistjórnunarkerfisins eru hættir að þora að láta skoðanir sínar í ljósi þar sem þeir eiga á hættu að missa vinnuna eða verða fyrir öðrum beinum eða óbeinum óþægindum eða jafnvel mannorðsmissi".

Skýrsla eftir Tuma Tómasson, þáverandi forstöðumann Sjávarútvegsskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna, birtist veturinn 2001 til 2002. Henni lauk á eftirfarandi orðum: "Það er mikill misskilningur að líta svo á að gagnrýnin umræða sé merki um veikleika Hafrannsóknastofnunarinnar eða vantraust á starfsemi hennar. Þvert á móti ætti að skoða slíka umræðu sem sjálfsagðan hlut því málefnaleg átök við öfluga andstæðinga í vísindum ættu að efla stofnunina enn frekar og leiða til framfara í rannsóknum og nýtingu á auðlindum hafsins sem er okkur öllum svo mikilvæg."

Þingmenn Frjálslynda flokksins vilja að reynsla Færeyinga verði metin hér á landi. Samkvæmt athugunum Jóns Kristjánssonar fiskifræðings virðist öfugt samband vera milli stærðar hrygningarstofns og nýliðunar. Því minni stofn, því meiri nýliðun. Því stærri stofn því minni nýliðun.

Í ráðgjöf og útgáfu veiðiheimilda hafa Færeyingar reynt að taka mið af þessu. Athuganir Jóns og ráðgjöf Færeyinga hefur reyndar sætt gagnrýni en í útleggingum Hafrannsóknastofnunarinnar er það talið grundvallaratriði að hafa hrygningarstofninn ævinlega sem stærstan. Það sé besta tryggingin fyrir viðgangi þorskstofnsins.

Sigurjón Þórðarson sagði meðal annars í umræðum á þingi síðastliðinn fimmtudag: "Nú er boðað til ráðstefnu um nýliðun... Þeir sem hafa deilt á Hafrannsóknastofnun komast ekki að í umræðunni. Það er eins og menn þori ekki að skoða önnur sjónarmið."

Össur Skarphéðinsson sagðist ekki geta annað en gagnrýnt Hafrannsóknastofnun alvarlega fyrir þetta framferði. "Aftur og aftur á síðustu árum höfum við séð þetta gerast að þeir sem stýra Hafrannsóknastofnun eru svo önnum kafnir við að verja kerfið sem hefur ekki staðið undir væntingum, að þeir ýta með skipulegum hætti frá þeim hugsuðum og vísindamönnum sem gagnrýna það kerfi sem stofnunin er að verja." Össur bætti við að þetta væri höfuðástæða þess að þjóðina skorti alvarlega og frjóa umræðu um rannsóknirnar sem hljóti að vera undirstaða nýtingar þorskstofnsins. "Mig svíður það oft, þegar maður eins og Einar Oddur Kristjánsson kemur og gagnrýnir Hafrannsóknastofnun," sagði Sigurjón Þórðarson. "Hann situr í fjárlaganefnd og hefur yfir fjármunum að ráða til stofnunarinnar. Hann er hluti af því pólitíska valdi sem kemur á þessari einokun í skoðunum og vísindum."

Össur sagði síðar: "Það er ekki traustvekjandi þegar Hafrannsóknastofnunin slær um sig þéttan varnarmúr og hleypir ekki að þeim sem gagnrýna kerfið... Það er einmitt í þágu vísinda að gagnrýnendum sé lyft... Ég er þeirrar skoðunar að innan Hafrannsóknastofnunarinnar ríki kreddur. Það skapast alls staðar kreddubundið andrúmsloft þar sem frjálsir vindar rökræðu og gagnrýni fá ekki að leika um."