Hnetur aðalástæða ofnæmislosts

Jarðhnetuofnæmi er algengara en margur hyggur. Mikael Valur Clausen, sérfræðingur í ofnæmissjúkdómum, segir að af tæplega 200 barna hópi með staðfest fæðuofnæmi sem hann hefur annast síðastliðin fimm ár séu 65 prósent með ofnæmi fyrir eggjum, 23 prósent fyrir mjólk, 23 prósent fyrir jarðhnetum og 16 prósent fyrir fiski, það er þorski og ýsu. "Jarðhnetuofnæmi er mjög svæsið ofnæmi," segir Mikael. "Hnetur eru algengasta ástæðan fyrir því að börn fá ofnæmislost og þar eru jarðhnetur efstar á lista." Fyrstu einkenni jarðhnetuofnæmis eru útbrot með kláða sem dreifast um líkamann. Börn bólgna í andliti og augun sökkva gjarnan. Uppköst og kviðverkir geta fylgt og bera fer á öndunarerfiðleikum. Efsta stigið er ofnæmislost, en það getur leitt til dauða. Sjálft ofnæmislostið lýsir sér í því að ofangreind einkenni verða öflugri, börnin verða sljó og slöpp, blóðþrýstingur fellur og erfiðara verður um öndun. "Reynslan sýnir að það skiptir sköpum að komast undir læknishendur innan við klukkustund frá því að einkenni byrja," segir Mikael. "Það gengur upp á Íslandi." Helsti vandi foreldra sem eiga börn með jarðhnetuofnæmi er sá að erfitt er að vita hvort hnetur eru í mat eða ekki, að því er Mikael segir. Oft eru hnetur duldar í fæðu til að gefa bragð. Slíkt óttast foreldrar mest. "Þeir sem upplifa barnið sitt svona óskaplega veikt einu sinni og vita að þetta getur gerst aftur eru eðlilega mjög hræddir," bætir hann við. Mikael segir að jarðhnetuofnæmi hafi að öllum líkindum farið vaxandi undanfarin ár. Ekki hafi verið gerð fæðuofnæmisrannsókn hjá börnum síðastliðin tíu ár en það standi til bóta. Stefnt sé að því að gera nýja rannsókn innan tíðar. Tillitssemi gagnvart ofnæmissjúklingum hefur farið vaxandi í þjóðfélaginu þótt jarðhnetuofnæmi sé til að mynda lítið þekkt. Starfsfólk í skólum og á leikskólum er orðið vel meðvitað um þessa hluti og tekur fullt tillit til þeirra. "Gjarnan er óskað eftir vottorði frá lækni og síðan er tekist vel á við vandamálið. Fólk sem á ekki börn með ofnæmi er þó ekkert að velta þessu fyrir sér," segir Mikael. Þá má nefna að Félag ofnæmislækna benti Flugleiðum á að óæskilegt væri að bjóða upp á hnetupakka í flugvélum vegna hugsanlegra ofnæmissjúklinga. Félagið varð góðfúslega við þeim tilmælum og hætti með hneturnar. Það getur nefnilega verið nóg að opna hnetupakka til að vekja ofnæmisviðbrögð hjá nærstöddum, séu þau til staðar. Reynslan hefur sýnt að langoftast þegar börn fá ofnæmisvald í sig hefur það komið algjörlega á óvart því börnin verða snemma meðvituð um ofnæmið. Þau eru þá að borða eitthvað sem talið hefur verið án hnetna en er það svo ekki. Um orsakir jarðhnetuofnæmis segir Mikael að grunur um að jarðhnetuolía í A- og D-vítamíndropum, sem teknir voru af markaði í fyrra, hafi átt sök á því hafi einungis verið hugrenningar, algjörlega ósannað sé að svo hafi verið. "Ég tel að þessi ætlaða tíðni stafi af breyttum umhverfisþáttum," segir Mikael. "Þá komum við inn á þætti eins og hreinlætið, sem getur valdið því að ónæmiskerfið fær ekki nægilega örvun á fyrsta æviskeiði barnsins til að standast þá þætti sem koma inn í umhverfið og eru ofnæmisvekjandi. Barnið myndar þá ofnæmi í staðinn fyrir þol. Þættir eins og gras, kettir og jarðhnetur eru mjög örvandi fyrir ónæmiskerfið." Mikael telur að innihaldsmerkingar hér á landi séu nokkuð greinargóðar og skilmerkilegar. Í Bandaríkjunum er þó yfirleitt gengið enn lengra en í Evrópu. Þar stendur gjarnan á neysluvöru að það geti hugsanlega verið örður af hnetum í viðkomandi vöru. Þetta gera fyrirtækin meðal annars til að tryggja sig ef til óhappa komi. "Öryggið er þar meira," segir Mikael. "Ef ég væri sjálfur með hnetuofnæmi myndi ég fremur vilja fá svona upplýsingar en að verða fárveikur." Foreldrar sem óttast um börn sín vegna fæðuofnæmis eru útbúnir með svokallaðan adrenalínpenna. Mikael segir foreldrunum að vera ófeimnir við að nota pennann ef ber á ofnæmiseinkennum. Fyrsta boðorðið er að snúa ástandinu við og leita til næsta læknis. Adrenalínskammturinn slær strax á megineinkennið og virkar í um það bil hálftíma. Ef það dugir ekki til þarf að sprauta barnið aftur. "Penninn er lífbjörg," segir sérfræðingurinn í ofnæmissjúkdómum, "einkum ef barnið er líka með astma því þá geta öndunarerfiðleikarnir orðið enn alvarlegri".