Landvinnslan að líða undir lok

"Kjarasamningar við sjómenn skýra að verulegu leyti bága stöðu fiskvinnslu í landi. Hlutaskiptakerfi sjómanna stendur beinlínis landvinnslunni fyrir þrifum," sagði Sigurgeir B. Kristgeirsson framkvæmdastjóri Vinnslustöðvarinnar í ræðu á aðalfundi Samtaka fiskvinnslustöðva. Sigurgeir sagði framtíð fiskvinnslu í landi langt í frá bjarta. Sigurgeir rakti í ræðu sinni stöðu landvinnslunnar og horfurnar framundan. "Þróun undanfarinna ára hefur verið að fiskvinnsla í landi hefur dregist saman. Ég held að, að óbreyttu, muni þessi þróun halda áfram. Þess vegna gætum við orðið vitni að miklum og örlagaríkum sviptingum að þessu leyti á allra næstu árum." Sigurgeir sagðist fúslega viðurkenna að laun fiskvinnslufólks væru fremur lág en hitt væri  jafnljóst að afkoma fiskvinnslunnar væri, og hefði lengi verið, svo léleg að ekkert svigrúm væri til að hækka laun fólksins. "Starfsmenn í vinnslunni gera sér yfirleitt grein fyrir stöðunni og þeir vita að við förum því miður ekki með fleipur þegar við segjum að launahækkun í fiskvinnslu jafngildi því að leggja greinina niður. Ég hefi satt að segja skilning og samúð með því landvinnslufólki sem ber sig illa vegna lágra launa en sem framkvæmdastjóri fyrirtækisins hefi ég nú um stundir mestar áhyggjur af sjálfri framtíð fiskvinnslunnar," sagði Sigurgeir B. Kristgeirsson. Sem dæmi nefndi Sigurgeir að á þremur árum hefði Vinnslustöðin nánast hætt að vinna ýsu, ufsa og karfa í landi. Það einfaldlega borgaði sig ekki. Fiskurinn væri í staðinn fluttur að langmestu leyti út óunnin í gámum. Árið 2001 fór fjórðungur togaraafla Vinnslustöðvarinnar í gáma til útflutnings, 75% voru unnin hjá Vinnslustöðinni. Þremur árum síðar hefur dæmið snúist við, 75% togaraflans fara í gáma til útflutnings, aðeins fjórðungur kemur til vinnslu í landi. Og skýringanna má að sögn Sigurgeirs finna að stærstum hluta í kjarasamningum sjómanna. "Ég leyfi mér að halda því fram að kjarasamningar við sjómenn skýri að verulegu leyti bága stöðu fiskvinnslu í landi. Hlutaskiptakerfi sjómanna stendur beinlínis landvinnslunni fyrir þrifum. Stéttarfélög sjómanna náðu því fram í kjarasamningum á sínum tíma að festa fjölda manna í áhöfn skipa. Fram til þess að kjaradómur kvað upp úrskurð árið 2001 hækkaði launahlutfall útgerðar ef fækkaði í áhöfn. Þessu er öfugt farið í landvinnslunni. Fækki fólki vegna tæknibreytinga í vinnsluferlinu lækkar launakostnaður sem hlutfall af tekjum." Sigurgeir Kristgeirsson sýndi fram á vanda fiskvinnslunnar í landi og ójafnan leik starfsmanna í landi annars vegar og sjómanna hins vegar og lagði áherslu á að ákvæði kjarasamninga um mönnun skipa stæði landvinnslunni fyrir þrifum. "Sjómannasamtökin ríghalda í arfavitlaust hlutaskipakerfi sem leiðir tvennt af sér: Engin þróun er í landvinnslu og sjósókn ferskfisksskipa, ef undan er skilin uppgangur smábáta, en þar eru ekki kjarasamningar, sem mér finnst reyndar ekki eðlilegt," sagði Sigurgeir. Hann beindi líka orðum sínum sérstaklega til fiskvinnslufólks og íbúa sjávarbyggða. "Komi sjómannasamtökin ekki til móts við útvegsmenn og ljái máls á eðlilegri mönnum skipa og þá í samræmi við þörf, eins og fiskvinnslufólk hefur gert, mun fiskvinnsla í landi leggjast smá saman af. Framtíðarsýnin er því ekki björt, því miður." Framkvæmdastjóri Vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum sagði nauðsynlegt að samkeppnisstaða landvinnslunnar batnaði. Hluthafar fyrirtækja hefðu ávalt stjórnunarvaldið. Þeir myndu nýta það og færa fyrirtækin þangað sem hagkvæmast væri hverju sinni. "Hamfarir sem orðið hafa á undanförnum árum í landvinnslu eru af mannavöldum og þá á ég við að samkeppnisstaða landvinnslu er engin gagnvart sjóvinnslu eins og ég hef lýst. Þar er ekkert smáræði í húfi og miklu meira en varðar sjálf störf þess fólks sem vinnur við fiskvinnslu í landi. Það eru jafnframt í húfi störf í flutningastarfsemi, þjónustu og verslun. Við erum hér að tala um sjálft gangverkið í sjávarbyggð á borð við Vestmannaeyjar." Ræða Sigurgeirs B. Kristgeirssonar framkæmdastjóra VSV í heild.