Útilokað fyrir Nubo að kaupa Grímsstaði ef nýjar tillögur ná fram að ganga

Nefnd innanríkisráðherra leggur til hertar reglur um heimildir útlendinga utan EES til að kaupa fasteignir í dreifbýli hér á landi. Tillögurnar útiloka eignarhald þeirra á fasteignum í atvinnustarfsemi í dreifbýli og miða að því að verja hagsmuni framtíðarkynslóða. 

Skýrsla nefndar innanríkisráðherra um endurskoðun laga um eignarrétt og afnotarétt fasteigna hefur nú verið birt en ríkisstjórnin samþykkti í september í fyrra að hafist yrði handa við heildarendurskoðun laganna til að tryggja að skýr lög og reglur giltu á þessu sviði.

Katrín Olga Jóhannesdóttir viðskiptafræðingur stýrði nefndinni. Sá kafli skýrslunnar er snýr að eignarrétt í fasteignum utan þéttbýlis er áhugaverður í ljósi máls kínverska fjárfestisins Huang Nubo sem vildi kaupa Grímsstaði á Fjöllum og reisa þar golfvöll og hótel. Nefndin leggur til að takmarkaðar verði heimildir erlendra lögaðila utan EES-svæðisins til að eignast land til beinnar notkunar fyrir atvinnustarfsemi utan skipulagðs þéttbýlis á þann hátt að stærðartakmörkun miðist við 5-10 hektara og fjöldatakmörkun sem felur aðeins í sér heimild fyrir eina lóð fyrir lögaðila að meðtöldum tengdum aðilum.

Útilokað að kaupa jörð fyrir atvinnustarfsemi í dreifbýli

Varðandi afnotarétt (leigu) þá leggur nefndin til að erlendir aðilar geti tekið allt það land á leigu sem þeir hafa þörf fyrir til beinnar notkunar fyrir atvinnustarfsemi til t.d. tíu ára án sérstakra heimilda í stað þriggja ára eins og nú er. Þetta þýðir, svo það sé sett í samhengi við mál Huang Nubo, að sveitarfélagið Norðurþing gæti keypt Grímsstaði á Fjöllum og leigt Huang fasteignina til tíu ára, svo dæmi sé tekið.

Tillögurnar útiloka hins vegar að Huang Nubo eða einhver á hans vegum geti keypt Grímsstaði. Nefndin horfði til lagaumhverfisins í nágrannalöndum. Nái tillögur nefndarinnar fram að ganga, þ.e. fari þessar tilllögur í frumvarpsgerð og verði löggjöf frá Alþingi þá verður regluverkið skýrt varðandi undanþágur. Þá verður aftengt matskennt ákvæði ráðherra, eins og í gildandi lögum, og ramminn afmarkaður fyrir þær heimildir sem útlendingar utan EES-svæðisins hafa til að eignast fasteignir (hús og jarðir) á Íslandi.

„Þetta er mjög sambærilegt við það sem þekkist í nágrannalöndunum. Ef þú berð þetta saman þá er þetta mjög líkt. Það er í raun verið að taka reynslu þeirra og lærdóm og leggja til að það verði innleitt í íslenska löggjöf,“ segir Hanna Birna Kristjánsdóttir innanríkisráðherra. 

Hanna Birna segir að tillögur nefndarinnar verði kynntar í ríkisstjórn á næstu dögum og segist reikna með frumvarpi með haustinu. 

„Lítist ríkisstjórninni vel á og telji hún að þetta sé grundvöllur lagasetningar þá sjáum við fyrir okkur að flytja frumvarp á næsta þingi.“

Endurspeglar sjónarmið fræðimanna

Tillögur nefndarinnar endurspegla í raun ágætlega sjónvarmið sem sett hafa verið fram af íslenskum fræðimönnum á sviði eignarréttar eins og Eyvindi G. Gunnarssyni forseta lagadeildar HÍ. Í desember 2012 birtist álitsgerð sem Eyvindur vann ásamt Valgerði Sólnes, nú aðstoðarmanni hæstaréttardómara, fyrir innanríkisráðuneytið um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, sem má nálgast hér. 

Þótt meginsjónarmiðið sé frjálsræði og gegnsæi telur nefnd innanríkisráðherra að tilteknar takmarkanir á möguleikum erlendra aðila utan EES til að öðlast réttindi yfir jarðnæði hér á landi geti verið réttlætanlegar og nauðsynlegar. Flest lönd hafa slíkar takmarkanir gagnvart fjárfestingum frá þriðju ríkjum. Að baki slíkum sjónarmiðum standa t.d. viðhorf um mikilvægi þess að standa vörð um sjálfstæði eða fullveldi landsins og möguleika komandi kynslóða til að njóta arðs af auðlindum landsins til lengri framtíðar.