Friðlýstar minjar að tapast víða um land

fornleifar Friðlýstar fornminjar við bæinn Akbraut í Rangárvallasýslu hafa orðið illa úti vegna uppblásturs. Bregðast þarf við hið fyrsta til að verja minjarnar eða rannsaka þær áður en allt er horfið, er álit fornleifafræðinga. Bein úr kirkjugarðinum á staðnum var aldursgreint fyrir nokkrum árum og reyndist vera frá 13. öld. Svipuð eyðilegging er uppi á teningnum á minjastöðum um allt land þar sem náttúruöflin eru stórtæk.

Ragnheiður Traustadóttir, fornleifafræðingur og aðjúnkt við Háskólann á Hólum, segir að aðkoman við bæinn Akbraut sé frekar dapurleg. „Þarna er 13. aldar kirkjugarður að blása upp og er orðinn mjög illa farinn. Beinin liggja þarna innan um grjótið. Það þarf að bregðast við hið snarasta til að verja minjarnar eða rannsaka þær áður en það verður um seinan. Það þarf fjármagn, svo einfalt er það,“ segir Ragnheiður.

Árið 1998 sótti Fornleifadeild Þjóðminjasafns Íslands tvisvar um fjárveitingu frá fjárlaganefnd Alþingis til að gera rannsókn á minjunum í landi Akbrautar. „Á þeim tíma létum við aldursgreina eitt bein sem reyndist vera frá miðri 13. öld. Við lítum á þetta sem einstakar minjar,“ segir Ragnheiður.

Árið 1989 var lögfest að ríkissjóður ætti að standa straum af því að verja friðlýstar fornminjar, sem eru um 800 á landinu. Ragnheiður veit ekki til þess að fjármagni hafi verið veitt til þessa verkefnis, að minnsta kosti ekki nægilegu. Stjórnvöldum sé ljós staða minjavörslunnar og verði að efla hana með því að leggja henni til meira fé og fjölga starfsfólki á sviðinu. Draga þurfi upp áætlun til að rannsaka og verja friðlýstar minjar og eyrnamerkja fjármagn því verkefni.

„Í þessu felast tækifæri; það er mikið atvinnuleysi á meðal fornleifafræðinga og þetta er verkefni sem ætti að setja í forgang,“ segir Ragnheiður.

En minjarnar við Akbraut eru ekki einsdæmi. Auk þess að bjarga minjum á Kolkuósi í Skagafirði undan eyðingaröflum náttúrunnar á síðustu árum hefur Ragnheiður að undanförnu kannað ástand ýmissa minjastaða og komist að því að víða eru að tapast mjög áhugaverðar minjar. Nefnir hún Reykjanes sem dæmi þar sem minjar eru að verða hafinu að bráð. „Þar eru mjög áhugaverðar minjar að glatast. Ef við eigum friðlýstar fornminjar, og samkvæmt orðanna hljóðan því einstakar, þá ættum við að gera meira til að verja þær,“ segir Ragnheiður.