Barst yfir hafið með skipum

Ný krabbategund, grjótkrabbi (Cancer irroratus), veiðist nú víða við Vesturland aðeins áratug eftir að hún er talin hafa borist til landsins með kjölfestuvatni skipa. Krabbinn er frekar stórvaxinn og er alæta. Lítið er vitað um hugsanlega dreifingu hans til framtíðar, en krabbar sem veiðast í Hvalfirði ná sömu stærð og í sínum náttúrulegu heimkynnum við austurströnd Norður-Ameríku. Krabbinn finnst ekki annars staðar í Evrópu.

Halldór Pálmar Halldórsson, forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Suðurnesjum, segir að fyrstu krabbarnir hafi fundist í Hvalfirði árið 2006 en líkur megi leiða að því að hann hafi komið fyrst til landsins um aldamótin. Í því tilliti megi undrum sæta hversu útbreiðsla hans sé orðin mikil nú þegar.

„Krabbarnir sem hafa veiðst eru jafn stórir og þeir verða stærstir í sínum náttúrulegu heimkynnum. Kerlingarnar bera líka mikið af hrognum. Útbreiðslan bendir til þess að dýrinu líði vel,“ segir Halldór. Krabbinn veiðist bæði í Faxaflóa og Breiðafirði en eftir er að svara hversu norðarlega krabbinn fer. Við strendur Norður-Ameríku finnst hann á stóru svæði, frá Labrador niður til Flórída.

Rannsóknasetrið hefur staðið fyrir rannsóknum frá 2007 en þær hafa ekki verið af þeirri stærðargráðu að hægt sé að fullyrða nokkuð um stofnstærð krabbans í dag.

„En hann er að fjölga sér, eins og sést á kvendýrunum sem bera tugi eða hundruð þúsunda eggja. Grjótkrabbinn er orðinn ráðandi í Hvalfirði og meira veiðist af honum en öðrum krabbategundum,“ segir Halldór.

Ein af stóru spurningunum sem glímt er við er hugsanleg neikvæð áhrif nýbúans á lífríkið. Hann er í samkeppni við aðrar krabbategundir, enda alæta eins og margir aðrir krabbar. „Spurningar vakna um áhrif hans á aðrar tegundir, um hrognaát hans og fleira,“ segir Halldór.

Rannsóknasetrið, Vatn og Sjór ehf, Arctic ehf. og Hafrannsóknastofnun standa í sumar fyrir merkingum á grjótkrabba. Þær munu gefa upplýsingar um skammtímafar hans og jafnvel stofnstærð.

Halldór segir að grjótkrabbinn geti orðið nokkuð stór, en hámarks skjaldarbreidd karldýra er á mörgum svæðum talin vera um fjórtán sentimetrar. Hann hefur veiðst stærri í Hvalfirði.

Krabbinn er nytjaður í upprunalegum heimkynnum sínum en of snemmt er að segja til um hvort um nýjan nytjastofn er að ræða hér við land, að sögn Halldórs. Útbreiðslan er þó eftirtektarverð.

svavar@frettabladid.is