Rektorarnir svara fyrir sig

Þetta er meðal þess sem fram kemur í aðsendri grein rektoranna í Morgunblaðinu í dag. Tilefnið er viðtal við Hannes Hólmstein Gissurarson prófessor emeritus í stjórnmálafræði í Spursmálum sem síðan var unnin grein upp úr í Morgunblaðinu, undir fyrirsögninni: Talsmenn Já þáðu fé frá Evrópusambandinu. Vísar Hannes þar til þeirra Baldurs Þórhallssonar stjórnmálafræðiprófessors og Magnús Árna Skjöld Magnússon prófessor við Háskólann á Bifröst.

Segir Hannes í Spursmálum að margir þeirra sem séu helstu áróðursmeistarar fyrir Evrópusambandið á Íslandi séu beinlínis á launum hjá Evrópusambandinu. Vísar hann meðal annars til Jean Monet-styrki Evrópusambandsins sem Baldur og Magnús hafi hlotið, Baldur árið 2008 og Magnús árið 2025. Sagðist Hannes ekki gera athugasemd við að Evrópusambandið veiti slíka styrki en að mikilvægt væri að fjárhagsleg tengsl þeirra sem taki virkan þátt í umræðunni um aðild Íslands séu almenningi ljós.

„Í grein sem birtist nýlega í Morgunblaðinu undir fyrirsögninni „Talsmenn Já þáðu fé frá Evrópusambandinu“ er því haldið fram að með styrkjum úr evrópskum samkeppnissjóðum hafi Evrópusambandið keypt sér hollustu þeirra fræðimanna sem öfluðu styrkjanna. Sú ályktun er röng,“ skrifa rektorar í öllum háskólum landsins í aðsendri grein í Morgunblaðinu í dag. 

Þeir segja að rannsóknarniðurstöðum sé oft vantreyst þegar rannsóknin sem um ræðir sé beint fjármögnuð af hagsmunaaðilum. Enda sé þá auðvelt að ímynda sér að henti niðurstöður þeim ekki þá verði þeim stungið ofan í skúffu.

„Það sem hér um ræðir er hins vegar sókn íslensks háskólafólks í almennar, skipti-, nýsköpunar- og rannsóknaáætlanir ESB. Allir háskólar landsins, auk ýmissa stofnana og fyrirtækja, hafa hlotið slíka styrki. Ísland hefur um árabil verið meðal þeirra ríkja sem nýta hvað mest þau tækifæri til nemenda- og starfsmannaskipta sem evrópskt samstarf býður upp á. Jafnframt hafa íslenskir rannsakendur á öllum fræðasviðum sótt með góðum árangri í alþjóðlega samkeppnissjóði Evrópu.“

Rektorarnir segja innlenda og erlenda rannsóknastyrki fjármagna verkefni sem hafi staðist faglegt mat óháðra sérfræðinga. Í vísindasamfélaginu séu styrkir veittir á grundvelli gæða hugmynda, hæfni rannsóknahópa og líkinda þess að verkefnin skili nýrri þekkingu. Það eigi jafnt við um íslenska sjóði og alþjóðlega.

Segja ástæðu til að fagna árangri en ekki tortryggja

„Raunar er árangur íslenskra vísindamanna í alþjóðlegum samkeppnissjóðum einn skýrasti mælikvarðinn á alþjóðlega samkeppnishæfni þeirra. Þegar rannsakendur hljóta styrki úr Horizon Europe eða öðrum alþjóðlegum samkeppnissjóðum er það vegna þess að þeir hafa sannfært alþjóðlegt mats­teymi um að rannsóknir þeirra standist samanburð við það besta sem gerist á viðkomandi fræðasviði.“

Íslensk stjórnvöld verðlauni sérstaklega háskóla sem fái alþjóðlega styrki í gegnum fjármögnun háskólanna og þetta sé svipað og gerist í þeim ríkjum sem Íslendingar beri sig helst saman við. Rektorarnir segja mikilvægi þessara styrkja augljóst þegar horft sé til innlendrar fjármögnunar.

Á síðasta ári hafi borist 381 gild umsókn í Rannsóknasjóð Rannís, helsta samkeppnissjóð landsins fyrir grunnrannsóknir. Aðeins 64 verkefni hafi hlotið styrk, eða innan við sautján prósent umsókna. Rektorarnir segja að þó Rannsóknarsjóður gegni lykilhlutverki fyrir íslensk vísindi dugi hann ekki til einn og sér til að fjármagna rannsóknarstarfsemi sem íslenskt samfélag þarfnist. Alþjóðlegir styrkir séu því nauðsynleg viðbót við innlenda fjármögnun og segja þeir að á hennar yrði vísindastarf á Íslandi fátæklegt.

„Erlendir rannsóknastyrkir eru ekki merki um hollustu við ákveðin stjórnmálasjónarmið. Þeir eru viðurkenning á faglegum gæðum rannsókna og getu rannsakenda til að standast alþjóðlegan samanburð. Það er ástæða til að fagna þeim árangri, ekki tortryggja hann. Góður árangur við að afla styrkja tryggir að íslenskt háskólasamfélag geti verið í fremstu röð. Þannig rennur ávinningurinn til íslensks samfélags alls.“