Íslendingar ferðist á gossvæðið

Mér finnst alltaf betra að fara varlega í að spá fyrir um hlutina áður en þeir eru í hendi. Það getur ýmislegt komið upp á, samanber atburði síðustu vikna,“ segir Ólöf Ýrr Atladóttir ferðamálastjóri spurð um fullyrðingar um að sumarið nú stefni í að verða hið besta í ferðaþjónustu á Íslandi. Hún segir þó ekki ástæðu til annars en að ætla að sumarið verði gott. Ekki megi hins vegar gleyma því að verið sé að tala um ferðaþjónustuna allt árið, ekki bara sumarið.

„Samkvæmt talningum okkar úr Leifsstöð var töluverð aukning fyrstu þrjá mánuði ársins. Ef ég man rétt var þrettán prósenta aukning milli ára, svo það er greinilegt að árið byrjaði vel.“

Viðbrögðin betri við gosinuEkki er hægt að bera saman tölur frá apríl og maí, þar sem þeir mánuðir í fyrra voru mjög óvenjulegir vegna gossins í Eyjafjallajökli. Gosið í Grímsvötnum nú truflaði aðeins flug í nokkra daga. „Það hafði engan veginn sömu áhrif út á við og gosið í fyrra. Það hafði tiltölulega lítil áhrif á alþjóðlegar samgöngur, sem var það sem kannski skipti fyrst og fremst máli í fyrra, að fólk erlendis upplifði vandamálin sem komu upp á eigin skinni. Við upphaf þessa goss fór fólk strax í viðbragðsstöðu, kannski í þjálfun vegna þess hversu stutt er liðið frá fyrra gosi. Í fyrra upplifði ferðaþjónustan í fyrsta sinn í langan tíma eldgos sem var ekki túristagos. Viðbragðsteymi ferðaþjónustunnar var fljótt kallað til, en menn þurftu þá nokkra daga til að átta sig á því hvaða viðbragða væri þörf, vegna þess að þetta hafði aldrei gerst áður. Við þurftum því að slípa okkur. En núna þegar gosið fór af stað fór teymið af stað um leið.“

Ólöf segist auðvitað vonast til þess að það verði ekki árviss viðburður að bregðast þurfi við öskugösum, en nú verði haldið í verklag sem komið hafi verið upp við síðustu gos. „Þetta er verklag sem sýndi sig að virkaði mjög vel. Það sem við þurfum að gera núna er að setja á blað viðbragðsreglur við þeirri vá sem komið getur upp gagnvart ferðaþjónustunni þegar náttúruhamfarir verða.“

Líka áhrif á íslenska ferðamennÓlöf segir að því miður hafi eldgos líka áhrif á íslenska ferðamenn. „Ég varð svolítið hissa á þessu, því eldgosið er afmarkað við tiltölulega lítið svæði í byggð, sem varð þó vissulega mjög illa úti. Það kom gífurlegt magn af ösku upp núna.“ Hún segist skilja að fólk forðist svæðið á meðan atburðir sem þessi standi yfir. „Ég ætla sjálf að fara í heimsókn á þetta svæði í sumar og hlakka mjög til þess.“ Hún segir að auðvitað hagi fólk ferðalögum eftir veðri og líkir öskufokinu við sandfok á hálendinu, ef slíku sé spáð fresti fólk ferðalögum þangað. „Veðrið á Íslandi er óútreiknanlegt og Íslendingar spila ferðalög eftir veðri. Ég vil hvetja Íslendinga til að láta gosið ekki slá sig út af laginu við að heimsækja þetta svæði og koma einmitt frekar og skoða. Ef fólk er hrætt um ökutækin sín er fullt af fólksflutningafyrirtækjum sem sinna ferðum.

Suðausturland og Skaftárhreppureiga ekki að gjalda endalaust fyrir að þar hafi komið öskugos, enda hafa menn á orði að svæðið líti ótrúlega vel út nú þegar, þökk sé dugnaði heimamanna. Ég hvet einstaklinga og hópa til að fara og heimsækja svæðið og færa þá líka þeim fyrirtækjum þar, sem urðu fyrir búsifjum, björg í bú með því að nýta sér þá góðu þjónustu sem í boði er. Ég veit að hin dásamlegu tjaldsvæði sem eru á þessu svæði voru algjörlega vannýtt í fyrra. Það voru einkum og sér í lagi Íslendingar sem ekki fóru. Svæðin voru græn sem aldrei fyrr, kannski vegna steinefnanna í öskunni, því mér er sagt að hún nýtist vel sem áburður og það sprettur vel undan henni. Svo er þetta samspil ösku og íss áhugavert, Jökulsárlón mun til að mynda vera skjöldótt því sumir jakarnir eru búnir að snúa sér. Þetta samspil er mjög fallegt og áhrifaríkt að skoða.“

Til í að borga erlendisÞað er að mati Ólafar sérstakt að Íslendingar séu tilbúnir að borga tugi þúsunda í tívolí í öðrum löndum en ekki í sambærilega afþreyingu hér. „Hér heima er fullt af fyrirtækjum sem bjóða afþreyingu sem jafnast alveg á við hvaða upplifun sem er erlendis. Ég vil gjarnan sjá að fólk láti það eftir sér að prófa það og nýti sér alla þessa afþreyingarmöguleika.“

Mikið hefur verið rætt um gjaldtöku á ferðamannastöðum á Íslandi undanfarin misseri. Heimildir eru í lögum fyrir því að taka þjónustugjald fyrir þjónustu sem veitt er á ákveðnu svæði og skilyrði er að gjaldið renni til uppbyggingar á sama svæði. Ólöf segir það gott og blessað og hún hafi aldrei verið fylgjandi því að slík ákvæði væru tekin úr lögum.

Gjaldtaka ekki lausn„Þetta er hins vegar ekki að mínu mati það sem leysir þau verkefni og þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir sums staðar. Þetta er ekki lausn sem leiðir til þess að hægt verði að byggja upp á nýjum stöðum og þetta er ekki lausn sem er möguleg til þess að hlúa að og byggja undir nýsköpun og vöruþróun. Við lítum á landið sem einhvers konar sameign og út af því finnst mér að byggja eigi það upp úr einhvers konar sameiginlegum sjóðum. Þess vegna hef ég bundið miklar vonir við þennan framkvæmdasjóð ferðaþjónustunnar.“ Framkvæmdasjóðnum er ætlað að veita fjármunum til uppbyggingar og er hann í afgreiðslu á Alþingi. Áætlað er að sjóðurinn verði á fjárlögum. „Þá eru komnir alvöru peningar í uppbyggingu og hægt að byggja upp á einhverjum grunni heildstæðrar áætlanagerðar. Íslendingum hefur hætt til að hugsa of stutt fram í tímann. Það er kominn tími til að horfa langt fram á veginn – hugsa hvernig við viljum sjá umbúnað ferðaþjónustunnar árið 2020 og hvað við viljum að sé að gerast þá.“

Ólöf segist ekki vilja einblína á fjölda erlendra ferðamanna sem komi til landsins. „Ég vil frekar horfa til þess hvernig fyrirtækjunum reiðir af. Hversu mörg störf við sköpum, hvernig við umgöngumst þá auðlind sem ferðaþjónustan byggir á og hvort verið er að skapa heilsársstörf. Störf sem fólk getur lifað af á þar sem það vill búa. Það er ekkert vit í því að fá milljón ferðamenn til Íslands ef þeir koma allir 15. júní og standa á sömu þúfunni í Mývatnssveit.“ Búa verði til skynsamlegan grundvöll fyrir aðkomu hins opinbera en fyrirtækin þurfi samt að vera arðbær og ekki á forræði ríkisins.

Hlúa þarf að ferðaþjónustunni„Ferðaþjónustan er ung atvinnugrein og kannski markast hún svolítið af því og er að mótast að sumu leyti. Það sem skortir núna fyrir ferðaþjónustuna er að hafa traustan grunn til að byggja á. Rannsóknarstjórinn okkar tók saman fyrir Alþingi tölur um framlög hins opinbera til rannsókna í ferðaþjónustu miðað við aðrar greinar í fyrra. Í ljós kom að með góðum vilja er hægt að segja að ferðaþjónustan sé að fá 0,5 prósent af því fjármagni sem veitt er.“ Ólöf segir talnagögn vera grunn sem þurfi að hafa til að geta byggt upp, til dæmis fyrir markaðssetningu erlendis og til að geta dregið fram sérstöðu einstakra svæða.

„Þetta vantar okkur, það vantar fjármagn og eitt af því sem ég tel að stjórnvöld ættu að líta til er að það þarf að auka fjármagn til rannsókna og það þarf að auka fjármagn til nýsköpunar og vöruþróunar innan ferðaþjónustu. Framkvæmdasjóðurinn mun vonandi tryggja okkur fé til uppbyggingar og aðgengis. Þetta þrennt er nauðsynlegt til að hlúa að innviðum ferðaþjónustunnar og skapa henni grundvöll til sjálfbærni.“ Ólöf nefnir nýja ferðamálaáætlun sem horfi til þessara þriggja stoða auk markaðssetningar, sem hún segir vissulega afar mikilvæga. „Við megum ekki gleyma því að allt kostar þetta peninga. Ef við ætlum ferðaþjónustunni að vera ein af grunnstoðum atvinnulífsins og verða fyrirbæri sem skapar arðbær störf á heilsársgrunni verðum við að hlúa að henni með þessum hætti.“