Minnimáttarkennd vék fyrir yfirburðahyggju

Ísland og ímyndir norðursins er heiti bókar sem er afrakstur fjögurra ára rannsóknarverkefnis íslenskra og erlendra fræðimanna. Sumarliði R. Ísleifsson, ritstjóri bókarinnar, segir bæði horft til fortíðar og samtímans í greinum fræðimannanna.

„Það eru nokkrir þræðir sem eru sameiginlegir þegar horft er á hvernig Íslandi er lýst í gegnum tíðina. Í fyrsta lagi má segja að landfræðilegar aðstæður, það að Ísland er eyja, hafi áhrif á það hvernig landinu er lýst en það eru sameiginlegir drættir í lýsingum á eyjum, hvar sem þær eru í heiminum. Svo má segja að norðrið, hið ímyndaða norður, hafi mikil áhrif. Fyrir 200 árum voru lýsingar á Grænlandi og Íslandi til að mynda mjög líkar. Svo má nefna smæðina sem litar frásagnir af landinu," segir Sumarliði R. Ísleifsson, ritstjóri bókarinnar Iceland and Images of the North, sem er nýkomin út í samstarfi Reykjavíkurakademíunnar og Háskólans í Québec.

Bókin er afrakstur rannsóknarverkefnis sem sett var á laggirnar árið 2007. Rannsóknarefnið var Ísland og ímyndir norðursins og í hópnum voru bæði íslenskir og erlendir fræðimenn með fjölbreytilegan bakgrunn á sviði hugvísinda. Sumarliði segir margbreytileikann ánægjulegan, fræðimenn úr ólíkum geirum eigi oft erfitt með að ná saman en það hafi tekist afar vel til að þessu sinni.

Í bókinni er bæði fjallað um hvernig ímyndir verða til og þróast sögulega en einnig hvernig þessar ímyndir birtast í samtímanum. Sumarliði segir áhugavert hversu stóran hlut sjálfsmyndar Íslendinga megi rekja til rómantískra hugmynda 19. aldarinnar.

„Þýska rómantíkin og þjóðernishyggja 19. aldarinnar móta að miklu leyti hugmyndir manna um Ísland í dag. Samkvæmt þessum hugmyndum hafa Íslendingar varðveitt kjarna norrænnar menningar, eru víkingar til orðs og æðis." Þessar hugmyndir verða svo órjúfanlegur þáttur íslenskrar sjálfsmyndar, sem að sögn Sumarliða einkenndist af mikilli minnimáttarkennd um aldamótin 1900. „Um 1920 verður til hugtak í Þýskalandi um hina heilögu eyju í norðri. Yfirburðahyggjan átti svo eftir að rata víða. Hún er stór þáttur í kennslubókum Jónasar frá Hriflu í sögu og hún var sannarlega til staðar í umræðunni um íslensku útrásarvíkingana."

Ímynd íslands í framhaldi hrunsinsHópurinn sem stendur að bókinni Iceland and Images of the North stendur fyrir málþingi í Norræna húsinu í dag klukkan 15. Á málþinginu verður rætt um ímyndir Íslands og munu þátttakendur í pallborði velta fyrir sér hvort hrunið hafi haft einhver áhrif á ímynd Íslands. Málþingið hefst á því að Sumarliði Ísleifsson kynnir bókina og hugmyndafræði hennar.

Kristinn Schram, forstöðumaður Þjóðfræðistofu á Ströndum, flytur opnunarerindi en í pallborði sitja Ólöf Ýrr Atladóttir ferðamálastjóri, Jón Karl Helgason, dósent við Háskóla Íslands, Tinna Grétarsdóttir mannfræðingur og Inga Hlín Pálsdóttir, forstöðumaður markaðssóknar Íslandsstofu. Umræðustjóri er Viðar Hreinsson, stjórnarformaður RA. Málþinginu lýkur klukkan 17.