Svar Seðlabankans ekki fullnægjandi

Hagsmunasamtök heimilanna telja svör Seðlabankans sem hann sendi frá sér á þriðjudaginn ekki fullnægjandi. Þetta kemur fram í yfirlýsingu sem samtökin sendu frá sér fyrr í kvöld. Bankinn hafi ekki getað bent á eina skýra lagaheimild fyrir reglum sínum um framkvæmd verðtryggingar.

Á miðvikudaginn svaraði bankinn fyrirspurn frá Umboðsmanni Alþingis um hvaða lagastoð reglur bankans um framkvæmd verðtryggingar hefðu. Fyrirspurn umboðsmanns kom í kjölfar kvörtunar Hagsmunasamtaka heimilanna, sem töldu reglurnar ólögmætar.

Reglur bankans kveða á um að verðbætur leggist við höfuðstól verðtryggðra lána, en í lögum segir að ,,greiðslur af láninu'' skuli vera verðtryggðar.

Skýringar sínar byggði bankinn annars vegar á því að efnislega breytti það engu hvort verðbætur væru lagðar við höfuðstól lánsins eða greiðslurnar verðtryggðar. Þegar upp væri staðið myndi skuldarinn borga það sama. Seðlabankinn tók dæmi máli sínu til stuðnings.

Hagsmunasamtök heimilanna gefa ekki mikið fyrir dæminn sem Seðlabankinn notar, segja þau ,,draga upp einfaldaða mynd af ímynduðum raunveruleika''. Auk þess gagnrýna þau að bankinn taki ekki dæmi um jafngreiðslulán, sem séu algengustu lán landsins.

Hins vegar rekur Seðlabankinn, í svörum sínum, sögu ákvæða um verðtryggingu í íslenskum rétti og bendir á að frá 1979 hafi tíðkast að leggja verðbætur við höfuðstól lána. Sú framkvæmd sé því í raun venjuhelguð.

Hagsmunasamtök heimilanna benda annars vegar á að upplýsingar um hvernig staðið var að málum í fortíðinni feli ekki endilega í sér svar við því hvort framkvæmdin eigi sér lagastoð í dag.

Hins vegar þræða samtökin einnig sögu ákvæða um verðtryggingu í íslenskum rétti:

Fyrst komu ákvæði um verðtryggingu inn í íslenskan rétt árið 1966. Þá var talað um að ,,greiðslur (…) breytist í hlutfalli við breytingar á vísitölum''. Verðtrygging var skilgreind sem tilvik, þar sem greiðsla eða fullnæging er tengd breytingu á vísitölu.

Með Ólafslögunum árið 1979 var enn stuðst við sama orðalag í meginreglunni: ,,að greiðslur, þar með taldir vextir, skuli breytast í hlutfalli við verðvísitölu''. Hins vegar kom einnig fram í bráðabirgðaákvæði í lögunum að ,,höfuðstóll skuldar breytist með verðlagsþróun''.

Í núgildandi lögum um vexti og verðtryggingu er aftur stuðst við svipað orðalag og í meginreglu Ólafslaga og talað um ,,að greiðslurnar skuli verðtryggðar''. Hins vegar er þar hvergi minnst á að höfuðstóll skuldar breytist með verðlagsþróun, eins og fram kom í bráðabirgðaákvæði Ólafslaga.

,,Við viljum meina að heimildin í Ólafslögum til að leggja verðbætur við höfuðstól hafi aðeins verið til bráðabirgða,'' segir Andrea Jóhanna Ólafsdóttir, formaður Hagsmunasamtaka heimilanna. ,,Hún réttlættist af því einu að á þessum tíma geisaði óðaverðbólga, 40-50%, og nauðsynlegt að vernda sparifé og fjárskuldbindingar. Eftir að verðbólgan hjaðnaði var heimildin tekin úr lögum.''

Samtökin gefa því einnig lítið fyrir söguumfjöllun Seðlabankans. Þau hvetja Umboðsmann Alþingis til að afla frekari upplýsinga um málið.