"Réttur transfólks á Íslandi er enginn"

„Meginástæðurnar fyrir stofnun nefndarinnar er sú að réttur transfólks á Íslandi er enginn," segir Anna Kristjánsdóttir sem situr í nýskipaðri nefnd velferðarráðherra sem gera á tillögur að úrbótum á réttarstöðu transfólks. „Það er ekki til einn einasti lagabókstafur um þessi mál auk þess sem nafnalögin eru hreinlega andstæð okkur enda ekki gert ráð fyrir því í nafnalögunum að kynferði fólks sé breytt í opinberum skjölum," segir Anna.

Formaður nefndarinnar sem velferðarráðherra hefur skipað er Laufey Helga Guðmundsdóttir, tilnefnd af velferðarráðuneytinu. Aðrir nefndarmenn eru Skúli Guðmundsson, tilnefndur af innanríkisráðuneytinu, Óttar Guðmundsson, tilnefndur af landlæknisembættinu og Margrét Steinarsdóttir, tilnefnd af Mannréttindaskrifstofu Íslands. Anna er tilnefnd af samtökunum Trans Ísland.

Eitt af því sem transfólk berst fyrir er að fá að breyta nafni sínu í opinberum skrám, og þar með á skilríkjum, í samræmi við eigin upplifun á kyni.

Mótsögn í nafnalögunum

Önnu finnst nafnalögin í raun mótsögn vera fólgin í nafnalögunum, en Anna bar hún karlmannsnafn áður en hún fór í kynleiðréttingu. Hún bendir á að í nafnalögunum segi að stúlku skuli gefið kvenmannsnafn en dreng skal gefa karlmannsnafn. Ennfremur segir þar: „Eiginnafn má ekki vera þannig að það geti orðið nafnbera til ama."

Anna segir að yfirmenn hjá Þjóðskrá hafi verið jákvæðir í garð transfólks og að þar sé litið á aðgerð til leiðréttingar á kyni sem staðfestingu á að breyta megi nafni fólks. „Með áliti umboðsmanns Alþingis hefur sú regla verið útaukin og bætt svo að nú getur fólk fengið nafnabreytingu þegar langt er liðið á meðferðarferlið," segir Anna.

Brothætt mál

Hún bendir á að það skipti afar miklu að þeir aðilar sem kom að þessum málum séu jákvæðir. „Málið er brothætt og nægir að einhver einn aðili sé neikvæður og allt stöðvast í kerfinu og við lendum aftur í sömu vandamálum og fyrir 1995. Þá á ég aðallega við að hér er um að ræða langa keðju aðila sem koma að málinu og um leið og einn aðili verður neikvæður slitnar keðjan," segir Anna.

Til eru nokkrar rannsóknir á stöðu transfólks í ýmsum ríkjum. Anna segir að Norðurlöndin hafi staðnað í þessum málum. „Svíþjóð, Noregur og Danmörk hafa dregist aftur úr öðrum Evrópuþjóðum á þessu sviði, en Finnland sem er með nýjustu löggjöfina á Norðurlöndunum er komið lítið lengra í þessum málum. Í dag þurfum við að horfa meira til annarra landa í Vestur-Evrópu til að sækja okkur fyrirmyndir," segir hún, þar sem nútímavæða þarf löggjöfina í nágrannalöndum okkar.

Gert er ráð fyrir að nefndin sem Anna situr í skili tillögum til velferðarráðuneytisins fyrir árslok.