Listaverkin sem þjóðin á - kannski

Þjóðin á verkin en spurt er hvort þjóðin þurfi að greiða fyrir þau dýrum dómum án þess að hafa nokkru sinni fengið greitt fyrir þau þegar þau gleymdust við einkavæðingu bankanna.

„Eignarhald núna? Já. Það er enginn í vafa um, það er alveg viðurkennt, að þetta eru verk í þjóðareign. Vandamálið er að skilanefndirnar eru ekki reiðubúnar að viðurkenna alfarið rétt þjóðarinnar til að eiga þessi verk án þess að borga fyrir þau,“ segir Halldór Björn Runólfsson listasafnsstjóri í Listasafni Íslands – en þar verður í dag opnuð gríðarlega spennandi sýning á verkum í eigu ríkisbankanna þriggja.

Eitt af mörgu undarlegu í tengslum við einkavæðingu bankanna er hvernig staðið var að mati á listaverkum sem í þeirra eigu voru (og eru). Þau voru sem sagt ekki metin. Þeir sem stjórnuðu sölu bankanna á sínum tíma stóðu svo „vel að verki“ og voru að flýta sér svo mjög að koma bönkunum í einkaeign, að það gleymdist gersamlega að taka með í reikninginn ómetanlega listaverkaeign þeirra þegar bankarnir voru verðlagðir. Einhverjir helstu dýrgripir íslenskrar listasögu – þjóðargersemar – fóru þar fyrir ekkert og einkennilegt að enginn hafi nokkru sinni fengið að súpa seyðið af því. En það er með hina meintu ábyrgð í þessu eins og öðru „hér á landi á“. Safneign bankanna þriggja er um fimm þúsund verk en slá má á að bankarnir hafi bætt við um fimm hundruð verkum frá einkavæðingu. Halldór Björn segir það augljóslega skandal hvernig var staðið að málum – en segja má þeim til hróss sem héldu utan um listaverkaeignina meðan bankarnir voru í ríkiseigu að þeir stóðu sig. Landsbankinn lagði upp úr að kaupa verk eftir gömlu meistarana en Kaupþing nútímamyndlist. Og Halldór Björn er þeirrar skoðunar að sérkennilegt sé ef skilanefndirnar halda því til streitu að þjóðin greiði dýrum dómum fyrir þau verk sem voru í hennar eigu en voru gefin í ógáti við einkavæðingu – verk sem kannski eru um 4.500. „Það væri ósanngjarnt.“ Þá er erfitt að verðmeta verkin vegna ástandsins sem er á íslensku krónunni.

„En þetta er sýningin sem almenningur hefur verið að bíða eftir,“ segir Halldór. Á sýninguna hafa verið valin um 90 verk í eigu ríkisbankanna og um 40 úr safni Listasafns Íslands eða alls um 130 verk. Þeirra á meðal Hvítasunnudagur eftir Jóhannes Sveinsson Kjarval, Gullfjöll eftir Svavar Guðnason og Fjall eftir Sigurð Guðmundsson.