Forystuskipti eru forsenda trúverðugleika

Trúverðugleiki íslensks fjármála- og efnahagskerfis erlendis verður ekki endurreistur fyrr en skipt hefur verið um æðstu stjórnendur peninga- og efnahagsmála landsins, og stefnan sett á að ganga í Evrópusambandið og evrópska myntbandalagið. Þetta sagði hollensk-breski hagfræðiprófessorinn Willem H. Buiter í opnum fyrirlestri í Háskóla Íslands í gær, en Buiter er, ásamt Anne Sibert, höfundur umtalaðrar skýrslu um veikleika íslenska fjármálakerfisins, sem unnin var fyrir Landsbankann vorið 2008 en ekki birt opinberlega fyrr en eftir að kerfið hrundi í október.

Buiter hefur gegnt stöðu prófessors í hagfræði við háskólana í Princeton, Yale og Cambridge, verið aðalhagfræðingur evrópska þróunarbankans EBRD í Lundúnum og setið í vaxtaákvörðunarnefnd Englandsbanka. Í fyrirlestrinum í gær sagði Buiter sig lengi hafa verið áhugasaman um Ísland. Einmitt vegna þess hve mjög hann bæri hag lands og þjóðar fyrir brjósti kysi hann að tala tæpitungulaust um vandamálin sem við Íslendingum blöstu.

Um ástæður hrunsins sagði hann að bankarnir hefðu vaxið íslensku efnahagslífi algerlega yfir höfuð. Seðlabanki Íslands hefði aldrei með trúverðugum hætti getað verið lánveitandi til þrautarvara fyrir þessa ofvöxnu banka, sem störfuðu að mestu með aðrar myntir en þá einu sem íslenski seðlabankinn hafði peningaprentunarvald yfir. Því hafi hrunið verið óumflýjanlegt; það hafi aðeins verið spurning um hvenær að því kæmi. Alþjóðlega lánsfjárkreppan reyndist verða kveikjan að því þegar til kom, en rekstur bankanna hefði líka án hennar komist í þrot fyrr en síðar, á því teldi hann ekki nokkurn vafa.

Buiter sagði þessa þróun hafa opinberað „hrikaleg mistök“ í stefnumótun peninga- og efnahagsmála hér á landi.

Það væri því „óskiljanlegt“ að þeir sem höfuðábyrgðina bæru á stjórnun þessara mála – hann nefndi í því sambandi sérstaklega bankastjóra Seðlabanka Íslands, forsætis- og fjármálaráðherra – sætu enn sem fastast. Það sé einfaldlega útilokað að byggja upp trúverðugleika og traust á enduruppbyggingu fjármála- og efnahagskerfis Íslands nema þeir stjórnendur víki sem leyfðu fjármálakerfinu svo til eftirlits- og hömlulaust að þróast á þennan óheillavænlega veg.

Buiter benti á að trúverðugleiki á endurreisnarstarfinu hefði bein áhrif á kjörin á þeim lánum sem Íslendingum á annað borð stæðu til boða. Í ljósi þess hve gríðarháar upphæðir munu á næstu árum fara í að þjónusta hina erlendu skuldabyrði kynni bættur trúverðugleiki þannig að spara þjóðarbúinu stórfé. audunn@frettabladid.is