Lög brotin en refsiheimildir óskýrar

Lög voru brotin þegar Baugur veitti samtals 269 milljóna króna lánveitingar í fjórum aðskildum tilvikum á árunum 1999-2001, að því er fram kemur í dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá því á fimmtudag.

Tekist var á um ákvæði hlutafélagalaga sem banna hlutafélögum að lána stjórnendum og tengdum aðilum í þessum þætti Baugsmálsins. Þar var Jón Ásgeir Jóhannesson, stjórnarformaður Baugs Group, sýknaður þar sem refsiheimildir í hlutafélagalögum þóttu ekki skýrar.

Jón Ásgeir var ákærður fyrir að hafa látið Baug veita alls níu lán til þriggja tengdra aðila. Héraðsdómur komst að því að lög hafi ekki verið brotin í fimm af níu tilvikum. Í fjórum tilvikum hafi verið brotið gegn hlutafélagalögum sem banna lánveitingar, með lánum upp á 269 milljónir króna.

Fyrsta tilvikið varðar 100 milljóna króna lánveitingu Baugs til Fjárfestingafélagsins Gaums, sem Gaumur notaði til að fjármagna kaup í Baugi. Annað tilvikið varðar 4,5 milljóna króna lán til Gaums vegna kaupa á húsnæði. Þriðja tilvikið varðar 100 milljóna króna lán sem Baugur tók hjá Straumi fjárfestingabanka og veitti áfram til Gaums, sem notaði féð til fjárfestinga í veitingahúsabransanum í Skandinavíu. Fjórða tilvikið varðaði svo 64,5 milljóna króna lán til Fjárfars, til kaupa á hlutabréfum í Baugi.

Gestur Jónsson, verjandi Jóns Ásgeirs, hefur ítrekað bent á að það sé fráleitt skýrt hvort þessar lánveitingar hafi verið löglegar, enda undantekningar sem heimila venjuleg viðskiptalán, án þess að þau séu skýrð. Í ljósi þess að héraðsdómur sýknar í fimm tilvikum en sakfellir í fjórum verður varla sagt að það sé augljóst hvað megi og hvað ekki í því samhengi.

Í hlutafélagalögum kemur fram að það varði sektum eða allt að tveggja ára fangelsis að brjóta vísvitandi lög um lán eða tryggingu. Í þeim ákvæðum sem um er rætt er þó lagt bann við tilteknum athöfnum hlutafélags, ekki einstaklings, segir í dómi héraðsdóms. Því sé verulegur brestur á því að refsiheimildin sé svo skýr að unnt sé að dæma einstakling á grundvelli hennar, og því óhjákvæmilegt að sýkna Jón Ásgeir.

Lögfræðingar sem rætt var við segja það síður en svo einsdæmi að lagt sé bann við því að fyrirtæki geri eitt eða annað en refsiábyrgðin sé svo forsvarsmanna fyrirtækisins. Þeir voru sammála um mikilvægi þess að fá dóm í málinu í Hæstarétti til þess að eyða óvissu sem nú sé uppi.

Þetta er ekki í fyrsta skipti sem dómur fellur á þessa leið hér á landi, og skemmst að minnast sýknudóma yfir olíuforstjórunum, sem ákærðir voru vegna brota á samkeppnislögum. Þá eins og nú komst dómurinn að því að ekki væri hægt að sakfella forstjórana fyrir brot á samkeppnislögum, þrátt fyrir að ljóst lægi fyrir að lögin hafi verið brotin.