Ný rannsókn sýnir fjölgun örlaxa í ám

Rannsóknir Veiðimálastofnunar sýna að svokölluðum örlöxum, löxum af stærðinni 43 til 50 sentimetrar, hefur fjölgað í ám á Austur- og Norðausturlandi á undanförnum árum. Kenningar um smæð þessara laxa standast hins vegar ekki.

Guðni Guðbergsson, fiskifræðingur hjá VMST, segir að nokkur umræða hafi verið um mjög smáa laxa sem hafa veiðst undanfarin ár. Var talið að hér væru fiskar sem hefðu farið út að vori sem stór gönguseiði og komið inn aftur samsumars. „Því hefur verið haldið fram að svona kettlingar hafi alltaf verið innan um í veiðinni, en hreistursýni úr nokkrum ám á Austur- og Norðausturlandi sýna okkur að örlaxarnir höfðu dvalið eitt ár í sjó eins og hver annar smálax, en virðast hafa lent á svæðum í hafinu þar sem fæðuskilyrði hafa verið slæm.“ Guðni útskýrir að ef átuskilyrði í sjó eru góð er vöxtur hraður og öfugt ef skilyrðin eru slæm. Það sama eigi við um afföll. „Það virðist vera að þessir laxar hafi það skítt á vissum svæðum en aðrir hafi það mun betra annars staðar. Hvar þessi svæði eru er hins vegar ekki vitað með vissu. Hins vegar bendir allt til að laxinn fari ekki á sömu beitarslóðir.“

Norðmenn hafa orðið varir við sömu þróun á undanförnum árum; smálaxinn þeirra hefur verið að koma minni úr sjó en löngum áður. Smálaxi hefur jafnframt fækkað. Guðni segir þá kenningu uppi að norski laxinn leiti norðar en áður vegna breytinga í hafinu. Slíkar breytingar, og ganga fiska eins og makríls, getur verið hluti skýringarinnar hér. Slíkt er þó ósannað og aðeins um tilgátu að ræða.

Það sem vekur ekki síður athygli er að hluti af örlöxunum hafa farið yfir á annað ár í sjó og komið sem smáir tveggja ára laxar til baka. Það veldur því að hluti tveggja ára laxa úr sjó verður undir þeim mörkum sem dregin eru á milli smálax og stórlax við úrvinnslu veiðibóka og teljast því smálaxar. „Þetta höfum við ekki séð áður,“ segir Guðni. „Það er að mörgu að hyggja. Það er breytileiki innan áa og umhverfið er að breytast sem lífríkið þarf að laga sig að, sem gerir þetta spennandi rannsóknarefni.“

Um framhald rannsókna á örlaxi segir Guðni að reynt sé að safna reglulega hreistursýnum. Hins vegar stendur það söfnun sýna fyrir þrifum hversu mörgum löxum er sleppt eftir að hafa verið veiddir. „Þegar megnið af laxinum var drepið þá var hægt að taka sýni sem sýndu þversnið af göngunni. Það vill maður helst hafa.“

Guðni segir að teljarar í ánum séu mikilvægir í þessum rannsóknum því þar fást upplýsingar um lengdardreifingu laxagöngunnar eins og hún kemur upp í ána. „Nýir teljarar eru búnir myndavél og framtíð rannsókna á laxi og silungi hérlendis er björt ef og þegar slíkur búnaður verður settur út í stærri vatnakerfi.“

svavar@frettabladid.is