Ásökun um kynferðisbrot ekki endilega meiðyrði

„Ef fyrir liggur að í ummælum felist ásökun um kynferðisbrot og ljóst er að hverjum þau beinast þá þarf alls ekki að vera að þau flokkist sem meiðyrði,“ segir Sigrún Jóhannsdóttir lögmaður sem ver hagsmuni konu sem var krafin um greiðslu og hótað stefnu eftir að hún lýsti því yfir í lokuðum hóp á Facebook að hún ætlaði ekki að mæta á skemmtun hópsins vegna meintra kynferðisbrota sem áttu sér stað þegar hún var í grunnskóla. Konan fékk m.a. afsökunarbeiðni frá einhverjum af þeim drengjum sem að hennar sögn tóku þátt í meintri misnotkun á sínum tíma en frá meintum aðalgeranda fékk hún kröfubréf.

„Ekkert hefur heyrst í lögmanninum en það er ekki sama að segja um umbjóðanda hans. Að sögn konunnar hefur sá aðili ítrekað krafið hana milliliðalaust um greiðslu.“

Frjálst að segja sannleikann

Sigrún minnir á að í löggjöfinni sé gert ráð fyrir því að mönnum sé almennt frjálst að segja sannleikann. „Þó hann sé sár. Sýnir þú fram á það fyrir dómi að ummæli þín séu sönn þá kann það að leiða til sýknu. Það getur þú gert þó brotið hafi aldrei verið kært til lögreglu, það kært til lögreglu en fellt niður og jafnvel ef sýknað var t.d. sökum fyrningar eða sakhæfisskorts. Ástæðan er sú að sönnunarkröfurnar sem gerðar eru í einkamálum eru ekki eins strangar og í sakamálum.“

Salti stráð í sárin

Sigrún segir umræðuna vekja upp spurningar um takmörkun á tjáningarfrelsi. „Það er svo eins og að strá salti í sár brotaþola ef hann er eltur uppi með kröfur um miskabætur í hvert sinn sem hann tjáir sig opinberlega um það ofbeldi sem hefur markað hann til lífstíðar. Margir hafa talað um að það sé nóg að banna nafngreiningar, en hvað þá með tjáningu þar sem má augljóslega lesa milli línanna um hvern ræðir? Ef við viljum einnig takmarka þá tjáningu, hvar drögum við mörkin?“

Hún segir jafnframt óviðunandi þegar einstaklingar eru opinberlega sakaðir um brot sem þeir frömdu ekki. „Hér vegast á tvennir mikilvægir hagsmunir en við getum ekki dregið mörkin með þeim hætti að tjáning brotaþola sé með öllu bönnuð. Að geta tjáð sig opinberlega um eigin reynslu, skoðanir og hugðarefni er meðal þess sem er varið af tjáningarfrelsinu.“

Sigrún mælir með því að þeir sem hafa verið krafðir um miskabætur vegna ummæla á netinu leiti ráða hjá lögmanni og býður sjálf fyrstu ráðgjöf að kostnaðarlausu. „Við mælum einnig með því að þeir sem eru að velta því fyrir sér að gera kröfu um miskabætur vegna særandi ummæla skoði vel hvort ummælin kunni að vera sönn og hvort það sé fjárhagslega og tilfinningalega þess virði að fara af stað með málið. Því eins og staðan er í dag vitum við ekki til þess að nokkur hafi verði dæmdur til greiðslu miskabóta í Hæstarétti fyrir að tjá sig um sína eigin reynslu af kynferðisbroti. Til eru þó dæmi um að slíkar kröfur hafi verið lagðar fyrir dómstóla án árangurs.“