Hrun í fuglastofnum staðfest enn og aftur

Rannsóknir vegna framkvæmda sem tengjast Landeyjahöfn staðfesta fyrri niðurstöður um breytingar á fuglastofnum á landsvísu. Stofnar sílafugla eins og kjóa, skúms, kríu, sílamáfs og svartbaks á rannsóknasvæðinu hafa hrunið eða eiga mjög undir högg að sækja.

Umrædd rannsókn var unnin af starfsmönnum Náttúrufræðistofnunar Íslands (NÍ) á árunum 2007 til 2014 að ósk Vegagerðar ríkisins og laut að fuglalífi og gróðurfari.

Kristinn Haukur Skarphéðinsson, sviðsstjóri dýrafræði hjá NÍ, segir að tveir stórir atburðir hafi sett mjög svip sinn á rannsóknina; ætisskortur hjá fugli við Suður- og Suðvesturland og eldgosið í Eyjafjallajökli. Ekki virðast hafa orðið merkjanlegar breytingar hjá fuglastofnum á svæðinu sem rekja megi til vegagerðar og efnisnáms en of snemmt sé að fullyrða nokkuð um slíkt til lengri framtíðar litið, enda erfitt að meta slík áhrif ef einhver eru á fáum athugunarárum.

„En þessar afgerandi niðurstöður sem rannsóknin sýnir, og yfirskyggja allt annað, eru tilkomnar af því ástandi sem hefur ríkt hér á landi í um áratug – og áhrifin á lunda eru einna best kynnt.

Ástandið vegna ætisbrests hjá sjófuglum var að hefjast þegar við hófum rannsóknina. Öllum þessum fuglum sem eru háðir sjónum og verpa hérna í ríkum mæli hefur gengið illa,“ segir Kristinn.

Spurður nánar um hrun stofnanna segir Kristinn að ekkert gangi hjá mörgum tegundum fugla að koma upp ungum – þar koma áhrifin fram. Varp hefjist ekki eða mjög seint og ungar drepist áður en þeir komast almennilega á legg.

„Það er mjög farið að sverfa að hjá þessum stofnum, án þess að það sjáist með afgerandi hætti. Stór hluti þessara sjófuglastofna eru geldfuglar og erfitt að telja þá. Þegar tegund kemur ekki upp ungum í áratug, eins og lundinn í Vestmanneyjum þar sem þriðjungur stofnsins er, þá gengur hratt á stofnana. En það má leiða að því líkur að þessum stofnum öllum hnigni mjög ört. Langflestir sjófuglastofnar eru í miklum vanda og þannig hefur það verið í nokkur ár,“ segir Kristinn.

Ástand sem þetta hefur komið upp áður, til dæmis á síðustu öld eins og Erpur Snær Hansen, sviðsstjóri vistfræðirannsókna hjá Náttúrstofu Suðurlands, hefur sýnt fram á í sínum rannsóknum á lunda. Tengist ætisskorturinn hlýnun.