Ráðgátu vegna spænsku veikinnar loks svarað?

Vísindamenn í Bandaríkjunum gætu hafa komist að niðurstöðu um af hverju það var aðallega ungt fólk sem lést af völdum Spænsku veikinnar. Spænska veikin var afar skæður inflúensufaraldur sem gekk yfir heiminn árin 1918 og 1919. Um 50 milljónir manns létu lífið af völdu veikinnar.

Skýringin kann að vera nokkuð einföld. Rússneska veikin gekk yfir heiminn árið 1889. Í henni voru svipaðir mótefnavakar og í spænsku veikinni. En Spænska veikin var af völdum veirunnar H1N1. Því var rússneska veikin að einhverju leyti verndandi fyrir það fólk sem hafði fengið hana og það lifði því spænsku veikina frekar af.

Veiran H1N1 sem veldur veikinni hefur líklega verið í umferð frá aldamótunum 1900. Veirur herja frekar á börn og það hefur því orðið til þess að þeir sem fæddir eru eftir 1900 hafi verið síður móttækilegir fyrir veirunni þegar hún blossaði upp árið 1918.

Það var aðallega ungt fólk, á aldrinum 20 til 40 ára, sem veiktist af spænsku veikinni og lést. Rannsóknin sem gerð var í Bandaríkjunum var stjórnað af Michael Worobey við háskólann í Arizona.

Verið ráðgáta allt frá árinu 1918

Allt frá því að spænska veikin breiddist út hefur það verið mikil ráðgáta af hverju svo margt ungt fólk, í blóma lífs síns, lést,“ sagði Worobey.  „Þetta hefur verið risastór spurning hvað varð til þessa og hvort að þetta sé eitthvað sem geti þess vegna gert aftur á morgun. Eða hvort það hafi verið eitthvað sérstakt við þessa veiki.“

Spænska veikin barst til Reykjavíkur með skipverjum á Botníu og Willemomes 19. október 1918. Útbreiðsla veikinnar var hröð og náði hámarki skömmu síðar. Áður en sex vikur voru liðnar höfðu um 500 manns látist af völdum hennar. Dánarhlutfall hér á landi var hæst meðal ungra barna og fólks á aldrinum 20 til 40 ára og aldraðra. Barnshafandi konur urðu einnig illa úti.

Spænska veikin hvarf ekki fyrr en 1957

„Það hafa verið uppi þær kenningar að þeir sem sluppu við spænsku veikina hafi verið búnir að fá inflúensu með svipuðum mótefnavökum áður,“ segir Haraldur Briem, sóttvarnarlæknir hjá Landlæknisembættinu.

„Það er eins með svínaflensuna sem var einnig H1N1 veirusjúkdómur að það virtist frekar vera yngra fólk en eldra sem veiktist,“ segir hann. Það segir Haraldur að sé sennilega vegna þess að allt til ársins 1956 hafi Spænska veikin í raun enn að ganga sem árstíðarbundin inflúensa. Meiri líkur séu því á því að fólk fætt fram að þeim tíma hafi verið búið að fá mótefni gegn veirunni.

H1N1 hafi svo loks horfið þegar asíuflensan kom árið 1957. Sú inflúensa var af völdum H2N2 veirunnar.

„H1N1 veiran blossaði að vísu aftur upp árið 1971 og þá hefur fólk sem varð veikt af henni þá einnig orðið ónæmt fyrir svínaflensunni.“

Næsti heimsfaraldur líklega af völdum H2N2 veirunnar

Asíuflensan hafi svo horfið þegar hong Kong flensan blossaði upp árið 1968. Þar er veiran H3N2 að verki og það er sú flensa sem enn herjar á heiminn á ári hverju.

H2N2 veiran hefur ekki látið neitt á sér kræla frá því að hún hvarf með tilkomu hong Kong flensunnar og hún gæti þá komið upp sem næstu heimsfaraldur að sögn Haraldar.