„Tvímælalaust til bóta fyrir íslenskt réttarfar“

Nefnd um millidómstig skilar fullbúnu frumvarpi ásamt greinargerð til Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar dómsmálaráðherra á næstu dögum, að sögn nefndarmanns. Millidómstig verður grundvallarbreyting á íslensku réttarkerfi og mun minnka álag á dómstólana. 

Hanna Birna Kristjánsdóttir innanríkisráðherra skipaði nefnd um millidómstig 1. ágúst í fyrra. Stefndi innanríkisráðherra upphaflega að því að leggja fram frumvarp í mars á þessu ári. Það náðist ekki í tæka tíð og þá var unnið eftir því að kynna frumvarp fyrir þingflokkunum í júlí. Nýlega tók Sigmundur Davíð Gunnlaugsson við ráðuneyti dómsmála og málaflokknum. Nefndin hélt áfram störfum og mun að sögn eins nefndarmanna skila fullbúnu frumvarpi ásamt greinargerð á næstu dögum. 

Umræðan um millidómstig hefur staðið yfir í mörg ár. Áður en Hanna Birna skipaði nefndina sem nú er að störfum voru tvær aðrar nefndir, skipaðar af ráðherrum dómsmála þess tíma, sem skiluðu tillögum um málið í skýrsluformi.

Millidómstig mun bæða létta málaþunganum af héraðsdómstólunum og Hæstarétti og með því verður í fyrsta sinn tekin upp milliliðalaus sönnunarfærsla áfrýjunardómstóls í sakamálum.

Skortur á milliliðalausri sönnun birtist í því að Hæstiréttur metur ekki sönnunargildi munnlegs framburðar af eigin raun heldur eru fyrir réttinn lagðar útprentanir af aðila- og vitnaskýrslum. Þetta stangast á við kröfur Mannréttindasáttmála Evrópu sem birtast í ákvæðum um réttindi sakbornings og réttinn til réttlátrar málsmeðferðar fyrir dómi. Ísland hefur lögfest sáttmálann og þá var stjórnarskránni breytt 1995 m.a. til að komast til móts við skuldbindingar á grundvelli hans. 

Í skýrslu um milliliðalausa sönnunarfærslu í sakamálum sem kom út 2008 var haft eftir Markúsi Sigurbjörnssyni, núverandi forseta Hæstaréttar, að eina lausnin á vandanum varðandi millliðalausa sönnunarfærslu væri að taka upp sérstakt millidómstig.

Í skýrslunni segir: „Markús taldi að ef tíðka ætti skýrslutökur fyrir Hæstarétti myndu þær vera allnokkrar að umfangi; bæði verjendur og ákæruvaldið myndu þrýsta á um að rétturinn tæki skýrslur af aðilum og vitnum. Þetta myndi leiða til þess að fjölga þyrfti hæstaréttardómurum og byggja nýtt dómhús þar sem núverandi húsnæði gæti ekki annað slíku. Taldi hann einu lausnina út úr núverandi vanda að koma á fót millidómstigi í sakamálum.“  

Símon Sigvaldason, héraðsdómari og formaður dómstólaráðs, segir að millidómstig sé mikil réttarbót.

„Ég held að það sé nokkuð ljóst að það sem upphaflega knúði á um að ýta af stað umræðu um millidómstigið var milliliðalaus sönnun í sakamálum. Þetta hefur löngum verið þannig að við höfum haft áhyggjur af málsmeðferðinni fyrir Hæstarétti, þ.e. hvort þar fari fram raunveruleg endurskoðun á sakfellingum út af skorti á milliliðalausri sönnunarfærslu. Þetta höfum við bent á. Það er líka þannig að Hæstiréttur býr í dag við gríðarlega mikið málaálag og ef það er hægt að létta þunganum af Hæstarétti og gera hann meira að fordæmisgefandi dómstóli þá er það líka tvímælalaust til bóta fyrir íslenskt réttarfar,“ segir Símon.