Setti soninn í fyrsta sæti

Þetta er frumraun mín í leikhúsi,“ segir Systa Björnsdóttir hönnuður um leikmynd og búninga í Refnum á Litla sviði Borgarleikhússins.

„Ég kem í rauninni úr allt öðrum heimi. Hef verið úti á Ítalíu í tæp tuttugu ár og meðal annars unnið í kvikmyndum, auglýsingum og sýningum úti um allan heim en aldrei komið nálægt leikhúsi.“

Hún segir fólkið í Borgarleikhúsinu hafa verið henni hjálplegt. „Auðvitað snýst svona hönnun alltaf um það sama, handrit, áherslur og þarfir leikara. Verstu óvinir mínir í þessu verkefni voru sjónlínurnar. Ég er ekki vön að þurfa að taka mikið tillit til þeirra en þetta er búið að vera lærdómsríkt og skemmtilegt og ég sé eftir að hafa ekki kynnst heimi leikhússins fyrr.“

Ekki á náttfötunum út í búð

Systa hefur haft bækistöð í Mílanó frá því hún fór út, bjó þar með Ítala um tíma en flutti til Íslands á síðasta ári með son sinn Ísak sem verður þriggja ára í janúar. Hvað kom til?

„Ég hafði verið úti öll mín fullorðinsár, var í bullandi karríer, alltaf að ferðast og sinna spennandi verkefnum. Svo eignaðist ég Ísak og þá fór ég að hugsa allt út frá honum. Þegar fæðingarorlofinu lauk var hann sjö mánaða og alltaf hjá barnapíu og þegar ég fór að leita að leikskóla handa honum komst ég að því að ég þurfti að koma með sápu og klósettpappír að heiman. Umhverfið var einstaklega óbarnvænt svo ég ákvað að prófa að flytja heim.“

Hún segir þó heilmikil viðbrigði að setjast að á Íslandi eftir tuttugu ára fjarveru.

„Ég kom hingað bara sem gestur á þessu tuttugu ára tímabili og þá var alltaf skipulögð dagskrá og mikil gleði, þannig að ég sá dálítið bjagaða mynd af lífinu hér. Það er óneitanlega erfitt að flytja hingað úr stóru samfélagi eins og Mílanó sem er milljónaborg. Hér get ég til dæmis ekki farið á náttfötunum út í búð að kaupa í matinn eins og þar! Mér fannst ég alltaf vera að sjá sama fólkið hér og í byrjun vissi ég ekkert hvort ég ætti að heilsa því. Var farin að brosa vandræðalega. Ítalir eru svo opnir og ég var orðin vön því að fólk segði það sem því fyndist. „Þú hefur bara fitnað.“ „Mikið lítur þú vel út í dag.“ „Þetta er falleg blússa sem þú ert í,“ og annað þess háttar.

Ítalir spyrja alltaf hvernig maður hafi það og þá er ekkert athugavert við að segja bæði jákvæða og neikvæða hluti. Mér finnst eins og það sé ekki í boði hér, fólk tekur því eins og maður sé að kvarta og það er ekki vinsælt.“

Engin tvö verkefni eins

Systa er úr Svarfaðardal, dóttir Björns Daníelssonar og Fjólu Guðmundsdóttur. „Pabbi var kennari í Húsabakkaskóla. Þótt við værum í sveit áttum við bara ketti og páfagauka. Það var allur búskapurinn,“ segir Systa brosandi.

Eftir nám í MA og á listabraut Kennaraháskólans kveðst hún hafa haldið til Ítalíu í nám í leikmynda-og búningahönnun.

„Ég ætlaði ekkert að stoppa lengi. En að námi loknu byrjaði ég að vinna sem aðstoðarmaður hjá stórum leikmyndahönnuðum. Það er mikill skóli og maður verður að vera hógvær og duglegur. En smátt og smátt fór fólk að biðja mig að taka að mér verkefni meðfram svo ég fór að vinna sjálfstætt. Það byrjaði mjög skarpt því ég fór strax að vinna með stórum nöfnum, Tony Kaye til dæmis sem gerði American History X, og ég fór að ferðast mikið, meðal annars til Suður-Ameríku, Suður-Afríku, til Asíu og út um allt.

Það skiptir miklu máli að leikmyndahönnuður sé með frá byrjun og það sem gerir starfið skemmtilegt er að engin tvö verkefni eru eins, oft erum við að búa til heim sem aldrei hefur verið til, eða var til fyrir löngu síðan. Það liggur mikil undirbúningsvinna á bak við hvert verk og ferlið er oft langt.“

Hún kveðst vera orðin sérfræðingur í að breyta húsnæði á marga vegu og oft hafa látið smíða stórar leikmyndir í stúdíóum. „Þar eru smíðuð heilu húsin en stundum er ekki hægt að opna hurðirnar,“ lýsir hún.

Það voru viðbrigði fyrir Systu að koma heim vegna atvinnunnar.

„Ég hafði ekki þurft að leita mér að vinnu í mörg, mörg ár fyrr en ég kom til Íslands en úti gat ég valið um verkefni,“ segir hún og kveðst hafa farið til Ítalíu til að vinna á mánaðarfresti fyrst eftir að hún flutti heim, enda með ákveðinn kúnnahóp þar, eins og Vodafone og IKEA. Þar kom að hún ákvað að fækka utanlandsferðum og reyna þess í stað að finna sér verkefni hér á landi.

„Ég var svo heppin að kynnast kvikmyndafyrirtækinu Pegasusi, gerði til dæmis leikmyndina í Hrauninu, nýjum framhaldsþætti fyrir RÚV sem Pegasus framleiddi og fljótlega hefst vinna við skemmtilega sýningu í Hönnunarsafni Íslands.“

Engar pabbahelgar

Þægindin á Íslandi og þráin eftir Ítalíu togast á í huga Systu. „Ég er búin að vera hér í ár og stundum langar mig að komast í heimsborgaraskapið en þá er líka hægt að hoppa upp í flugvél og fara. Ég var 40 mínútur að keyra niður á strönd frá heimili mínu, klukkutíma upp í Alpana og það var tiltölulega stutt til Parísar en ég get ekki sagt að ég hafi alltaf verið að njóta lífsins á þessum stöðum. Mest flakkaði ég bara vinnunnar vegna og stundum fannst mér ég búa meira á hótelum og í flugvélum en heima hjá mér.“

Systa segir frábært að vera með börn á Íslandi og Ísak sé á yndislegum leikskóla, Hagaborg. Hún kveðst ekki vera í neinu sambandi við barnsföður sinn, svo ekki er um neinar pabbahelgar að ræða.

„En ég á góða fjölskyldu sem elskar Ísak og hjálpar mér mikið. Ég hef ferðast um heiminn, kynnst alls konar fólki, smakkað alls konar mat og notið ólíkrar menningar, ég hef átt velgengni að fagna í starfi og finnst allt í lagi að hægja á mér og setja son minn í fyrsta sæti. Og þótt ég búi á Íslandi og sé orðin mamma er ekki þar með sagt að ferillinn sé búinn!“