Geirfinnsmál verði tekið upp aftur

Hafið er yfir allan skynsamlegan vafa að framburður og játningar Erlu Bolladóttur, Sævars Ciesielskis, Kristjáns Viðars Viðarssonar, Tryggva Rúnars Leifssonar, Alberts Klahn Skaftasonar og Guðjóns Skarphéðinssonar í Guðmundar- og Geirfinnsmálunum voru óáreiðanlegir. Þetta er meginniðurstaða sálfræðilegs mats í nýrri 500 blaðsíðna skýrslu starfshóps innanríkisráðuneytisins um málin, sem kynnt var í gær. Sálfræðingarnir Gísli H. Guðjónsson og Jón Friðrik Sigurðsson gerðu sálfræðimatið.

Starfshópurinn telur í ljósi þessa „veigamiklar ástæður fyrir því að málin verði tekin upp á ný". Hópurinn tiltekur þrjár mögulegar leiðir til endurupptöku málsins. Í fyrsta lagi muni ríkissaksóknari meta hvort tilefni sé til aðgerða af hálfu ákæruvaldsins, í öðru lagi að sakborningarnir leiti sjálfir eftir því að málin verði tekin upp aftur og að það yrði stutt með opinberu fé, og í þriðja lagi að lagt verði fram frumvarp á Alþingi sem mæli fyrir um endurupptöku málsins.

Það sem er mjög óvenjulegt við rannsókn málanna er hin langa einangrunarvist sakborninga í gæsluvarðhaldi og vald rannsóknardómaranna til að úrskurða þá aftur og aftur í varðhald. „Vitað er að löng einangrunarvist getur haft alvarleg áhrif á hugsun fólks og líðan. Þekkt einkenni eru óróleiki, ruglástand, einbeitingarerfiðleikar, óskýr hugsun, brenglað raunveruleikaskyn og svefntruflanir. Rannsóknir sýna einnig að langar yfirheyrslur leiða oft til þess að fólk gefur falskar játningar."

Ljóst er af dagbókum Síðumúlafangelsisins að sakborningarnir sex voru yfirheyrðir mjög oft, mun oftar en skýrslur eru til um. Talað var við þá óformlega og í klefum þeirra, stundum að næturlagi og iðulega mjög lengi. „Þetta er alvarlegur galli á meðferð sakamála og sýnir að alls ekki er unnt að treysta eingöngu á fyrirliggjandi skýrslur við mat á framburði sakborninga," segir í skýrslunni. „Slík vinnubrögð rannsakenda auka mjög hættu á að sakborningar játi aðild að málum sem þeir hafa hvergi komið nærri og hafa enga þekkingu á."

Mjög áberandi er hversu mikið ósamræmi var á milli sakborninga og hversu mikið og oft þeir breyttu framburði sínum, að því er fram kemur í skýrslunni. Þetta hafi lögreglumenn túlkað sem tilraunir sakborninga til að flækja málin. „Það er eins og rannsakendurnir hafi ekki litið á aðra möguleika en sekt sakborninganna. Mun líklegra er að ósamræmið hafi stafað af þekkingarleysi sakborninganna á málunum og að þeir hafi hvergi komið þar nálægt," segir í niðurstöðum sálfræðinganna.