Karlmenn vildu sussa niður í kerlingarflóni

Ævisaga alþýðukonunnar Guðrúnar Ketilsdóttur á 18. öld var flokkuð sem gamansaga af klámfengnu flóni en ekki ævisaga. Sjálfsævisaga hennar er líklega elsta varðveitta sjálfsævisaga íslenskrar alþýðukonu.

Sagan af Guðrúnu Ketilsdóttur: Einsögurannsókn á ævi 18. aldar vinnukonu eftir Guðnýju Hallgrímsdóttur kemur út á næstu vikum. Bókin kemur út hjá Háskólaútgáfunni og er hluti af ritröðinni Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar. Bókin er rannsókn á ævi Guðrúnar Ketilsdóttur og byggir á sjálfsævisögu hennar sem er fimm blaðsíðna handskrifuð sjálfsævisaga, og er líklega elsta varðveitta sjálfsævisaga íslenskrar alþýðukonu. 

„Í fyrsta skipti sem ég las hana heillaðist ég af frásagnarmátanum. Málfar hennar var fegrað og ritskoðað þegar það kom út á prenti í fyrsta sinn árið 1929 þannig að frásögnin varð bitlausari en í upphaflega handritinu,“ segir Guðný, höfundur bókarinnar.

Í þeirri prentútgáfu er sagan flokkuð sem gamansaga af klámfengnu flóni en ekki með ævisögum.

„Í formála var sagt að það væri búið að lagfæra nokkur klúryrði í sögunni. Saga Guðrúnar lenti utangarðs í meðförum 20. aldar fræðimanna vegna þess að þegar kemur að því að flokka og varðveita sögu hennar þá er titli sögunnar umbreytt úr Ævisaga Guðrúnar Ketilsdóttir í Gunna suða sem 20. aldar menn telja að hún hafi verið uppnefnd, líklega vegna þess að hún talaði svo mikið, en ég finn engar heimildir um að hún hafi verið uppnefnd þetta. Svo flokka þeir hana sem þjóðleg fræði með draugasögum og sögum af skrímslum og álfum og göldrum, þannig að engum gat dottið í hug að þetta væri sjálfsævisaga alþýðukonu.“

Guðný telur að sagan hafi verið ritskoðuð vegna þess hvað Guðrún var hrein og bein í umræðu sinni um menn og málefni.

„Þá voru það karlmenn sem vildu aðeins sussa niður í kerlingarflóni. Guðrún sagði opinskátt frá lífi sínu án þess að vera að skreyta eða fegra eigin sögu. Hún eignast ómögulegan eiginmann sem heldur framhjá henni og fer illa með hana. Hún talar um manninn sinn í frásögninni og segir að hann hafi legið í einhverri konu „eins og brókunum sínum“ vegna þess hversu oft hann hélt framhjá henni.“

Sagan af Guðrúnu kom upp í hendurnar á Guðnýju fyrir tilviljun.

„Mér fannst skrítið hvað við vissum lítið um sögu kvenna frá þessum tíma. Ég var með aðstöðu í Reykjavíkurakademíunni og þar spurðist út að ég væri að leita að þessum heimildum. Þá fékk ég á einni viku þrjú eintök af sögu þessarar konu upp í hendurnar.“