Eðlilegt að hlera við rannsókn á hruninu

Ríkir almannahagsmunir eru fyrir því að upplýsa brot í aðdraganda bankahrunsins og beita til þess hlerunum segir ráðgjafi sérstaks saksóknara. Formaður Lögmannafélagsins segir dómstóla túlka almannahagsmuni of vítt.

Gríðarlega mikilvægt er fyrir almenning að meint brot í aðdraganda bankahrunsins verði upplýst, og eðlilegt getur verið að beita símhlerunum við rannsóknir slíkra mála, segir Sigurður Tómas Magnússon, prófessor við lagadeild Háskólans í Reykjavík. Hann segir ekkert hafa komið fram sem bendi til þess að símhlerunum hafi verið misbeitt.

Sigurður Tómas, sem er ráðgjafi hjá embætti sérstaks saksóknara, var einn frummælenda á málþingi um símhleranir á vegum Málfundafélagsins Lögréttu í Háskólanum í Reykjavík í gær.

Sigurður Tómas benti á að áratugum saman hafi tíðkast að hlera síma fólks sem grunað væri um fíkniefnabrot. Slíkt þyki sjálfsagt og eðlilegt. Hlerunum sé beitt á ólíkan hátt við rannsókn efnahagsbrota, en þörfin sé ekki síðri.

„Í fíkniefnamálunum er hlerunum gjarnan beitt áður en brotin eru framin. Einhver kvittur kemst á kreik um að einhverjir menn ætli að flytja inn fíkniefni, og símar þeirra hleraðir meira eða minna þar til skútan birtist með efnin,“ segir Sigurður Tómas í samtali við Fréttablaðið.

„Ætluð efnahagsbrot eru hins vegar um garð gengin þegar rannsóknin hefst. Þá er hlustað til að athuga hvort menn ræða málið í síma og segi eitthvað sem geti upplýst það,“ segir Sigurður.

Til að fá heimild til að hlera þarf annað hvort að liggja átta ára fangelsi við meintum brotum, eða ríkir almanna- eða einkahagsmunir þurfa að liggja við því að upplýsa brotin.

„Þá er spurningin sú hvort þau meintu brot sem tengjast hruninu eru svo alvarleg að heimila eigi símhlustanir í þeim tilgangi að upplýsa þau,“ segir Sigurður Tómas. Hver og einn verður að spyrja sig þeirrar spurningar. Það geti mögulega verið vegna umfangs brotanna, fjárhæða, alvarleika eða afleiðinga. „Dómarar hafa greinilega fallist á að svo sé, öryggisventillinn er hjá dómurunum sem fara yfir gögnin og veita heimildina.“

„Í þessum málum togast á þörfin fyrir að upplýsa brot og persónuverndarsjónarmið. Annað er ekki hinu æðra, hvort tveggja er óskaplega mikilvægt,“ segir Sigurður.

„Fyrir framtíð réttarríkisins á Íslandi er gríðarlega mikilvægt að þjóðin geti treyst því að glæpir borgi sig ekki. Hvort sem er verið að tala um kynferðisbrot, þjófnaði eða önnur brot, ef fólk fær það á tilfinninguna að góð og skynsamleg hegðun borgi sig ekki, hvert förum við þá? Þetta snýst um þá almannahagsmuni að halda uppi lögum og reglum, og þessi viðkvæmu sjónarmið um mannréttindi einstaklinga,“ segir hann.

„Það verður líka að líta til þess hvernig hefur gengið að sakfella í efnahagsbrotamálum,“ segir Sigurður, sem var skipaðursérstakur saksóknari í Baugsmálinu. Hann segir að þar hafi dómarar talið að tölvupóstur sem ætlað var að kæmi frá sakborningum hefði takmarkað sönnunargildi, og því freistandi að ætla að upptökur geti skipt verulegu máli við rannsókn efnahagsbrota.

Spurður hvort lögregla hafi beitt símhlerunum of frjálslega segir Sigurður: „Ég hef enga úttekt gert á því hvort lögregla hefur gengið of langt í því að hlera síma. Það verður að koma í ljós þegar þau mál sem þessu úrræði var beitt á fara fyrir dóm hversu mikið þessu var beitt.“