Ísland ákjósanlegt til rannsókna

Alþjóðleg ráðstefna á vegum SÁÁ var sett í gær, en þar er umræðuefnið vímuefnafíkn og afleiðingar hennar. Dagskráin hófst með málþingi og umræðum, en í dag fer fram aðalráðstefnan þar sem íslenskir og erlendir fræðimenn fara yfir málin, með sérstakri áherslu á amfetamín- og rítalínneyslu.

Frummælandi á ráðstefnunni er Jag Khalsa frá rannsóknadeild bandarísku fíkniefnarannsóknarstofnunarinnar. Hann stýrir deild sem skoðar líkamlegar afleiðingar fíkniefnaneyslu og hefur komið hingað til lands þrisvar sinnum áður. Í samtali við Fréttablaðið segist Khalsa heillaður af aðstöðunni og starfinu hjá SÁÁ og segir mikla möguleika felast í rannsóknasamstarfi milli bandarískra heilbrigðisyfirvalda og íslenskra aðila.

Heillaðist af starfsemi SÁÁ„Forsaga okkar tengsla við Ísland er að fyrir um fimm árum hitti ég Þórarinn Tyrfingsson [yfirlækni SÁÁ] á ráðstefnu í Kaíró og hann bauð mér og yfirmanni mínum að koma í heimsókn til Íslands til að kynna okkur fyrir starfseminni. Þegar hann lýsti starfinu fyrir mér urðum við spenntir og ákváðum að slá til."

Khalsa segist hafa heillast af aðstöðunni og starfsemi SÁÁ í heimsókn sinni og séð marga möguleika á samstarfi á sviði rannsókna. Hann hafi síðan snúið aftur hingað til lands með yfirmanni fíkniefnarannsóknastofnunarinnar, sem hafi einnig séð marga kosti við samstarf.

„Ástæðan fyrir því," segir Khalsa, „er að þetta er ein af fáum stofnunum í heiminum sem veita heildstæð meðferðarúrræði fyrir fíkla og alkóhólista og það á mjög árangursríkan hátt. Í Bandaríkjunum erum við með mjög fá meðferðarúrræði þar sem boðið er upp á heildstæða meðferð og sú staðreynd að íslenska þjóðin er mjög einsleit frá erfðafræðilegu sjónarmiði og að SÁÁ veitir góða þjónustu, gefur mikla möguleika á rannsóknum."

Spennandi rannsóknKhalsa segir að fyrrnefnd einsleitni þjóðarinnar sé kjörin fyrir rannsóknir þar sem svipuð arfgerð þátttakenda í rannsóknum lágmarki ónákvæmni í mælingum.

„Því ákváðum við að fjármagna eina rannsókn hér á landi. Rannsókn frá Svíþjóð hafði gefið til kynna að hægt væri að meðhöndla amfetamínfíkla með lyfi sem kallast vivitrol, en hér á Íslandi fengum við tækifæri til að fá stærra úrtak til að sannreyna þær niðurstöður."

Khalsa segir rannsóknina hafa nú staðið yfir í eitt ár og niðurstaðna sé að vænta bráðlega.

„Ég bíð niðurstöðunnar í ofvæni því að ef hún verður í samræmi við væntingar höfum við sýnt fram á að amfetamínfíkn megi meðhöndla með lyfjum. Það mun svo ryðja leiðina fyrir frekari rannsóknum hér á landi."

Khalsa segir að nánara samstarf Bandaríkjanna og Íslands á vettvangi rannsókna á fíkniefnaneyslu geti komið báðum aðilum vel þar sem rannsóknarstarf á Íslandi geti nýst til að meðhöndla sjúklinga í Bandaríkjunum.

Mikill opinber stuðningur í BandaríkjunumÖflugt samstarf er milli meðferðaraðila og opinberra stofnana vestanhafs, segir Khalsa og bætir því við að sú stofnun sem hann starfar fyrir, fíkniefnarannsóknastofnunin, velti rúmum milljarði Bandaríkjadala ár hvert og Heilbrigðisstofnun Bandaríkjanna í heild sinni velti um 33 milljörðum.

„Hið opinbera styður vel við meðferðarstofnanir í Bandaríkjunum, bæði í formi fjárveitinga og sérfræðiaðstoðar. Þannig að á hverju ári veitum við mjög háar upphæðir í rannsóknir á meðferðarúrræðum, forvörnum og lyfjaþróun."

Virtir fræðimenn á ráðstefnu SÁÁÁ ráðstefnu SÁÁ í dag er aðalumfjöllunarefnið hinar alvarlegu afleiðingar neyslu á rítalíni og amfetamíni og eru fjölmargir virtir fræðimenn frá Bandaríkjunum komnir hingað til lands að frumkvæði Khalsa.

„Við erum hingað komnir til að ræða um nýjar hugmyndir í þessum efnum og ég hef fengið með mér fólk til þess að kynna fyrir þeim hin fjölmörgu svið sem hægt er að rannsaka hér á landi."

Khalsa segir að ýmis sambærileg vandamál, tengd fíkniefnaneyslu, séu hér á landi og í Bandaríkjunum.

Kostnaður samfélagsins í Bandaríkjunum er til dæmis um 635 milljarðar dala á ári.

Þar sé neyslumynstrið þó öðruvísi og til dæmis er mun meiri neysla á metamfetamíni þar en hér á landi.

„En við sjáum líka stóraukna misnotkun lyfseðilsskyldra lyfja eins og Oxycontin og fleiri sterkra verkjalyfja. Þar á ofan erum við með mikla neyslu marijúana sem er mest notaða ólöglega fíkniefnið."

Bregðast verður fljótt við HIV-vandamáliSpurður út í umræðuna um misnotkun lyfseðilsskyldra lyfja hér á landi segir Khalsa að ljóst sé að um aðkallandi vandamál sé að ræða.

Mikil aukning á neyslu á rítalíni og öðrum svokölluðum metýlfenidat-lyfjum, sem notuð eru gegn kvillum eins og ADHD, bendi til misnotkunar.

„Í Bandaríkjunum eru sannarlega dæmi um misnotkun á metýlfenidat-lyfjum en ekki í því hlutfalli sem sést hér á Íslandi. Hér er líka komið upp nýtt og alvarlegt vandamál, sem er fjölgun HIV-sýkinga. Þegar ég kom hingað fyrir um tveimur árum greindist aðeins eitt tilvik af HIV það árið en nú eru tíu ný tilfelli sem bendir til þess að meiri háttar vandamál sé að þróast. Við því verður að bregðast hratt og vel."

Khalsa segir loks að ástæða þess að hann leggi leið sína til Íslands sé sú að hann vilji efla alþjóðlega rannsóknarsamvinnu til að leita nýrra lausna við vandamálum tengdum eiturlyfjafíkn.

„Ef rannsóknin sem við erum að vinna að núna skilar tilætluðum árangri, sé ég fyrir mér mun fleiri slík verkefni hér á landi."