Lög um fjárfestingu sögð illa skrifað torf

Eignarhald útlendinga í íslenskum sjávarútvegi er orðið hitamál að nýju eftir að kínverskir fjárfestar keyptu sig inn í Storm Seafood. Lögspekingar efast ekki um að fjárfesting Storms sé lögleg. Þeir segja lögin hins vegar illa skrifað torf.

Gylfi Magnússon, efnahags- og viðskiptaráðherra, hefur falið nefnd um erlenda fjárfestingu að kanna hvort það samræmist lögum að kínverskir fjárfestar hafi með óbeinum hætti eignast rúmlega 43 prósenta hlut í sjávarútvegsfyrirtækinu Stormur Seafood. Fyrirtækið lét vinna lögfræðiálit vegna fjárfestingarinnar. Niðurstaðan er að kaup kínversku fjárfestanna samræmist lögum. Málsmetandi menn, og meðal þeirra Steingrímur J. Sigfússon fjármálaráðherra, efast hins vegar um að um lögmætan gjörning sé að ræða og telur það vera yfir allan vafa hafið að eignarhald í veiðum og frumvinnslu sé ekki löglegt.

En hvað segja lögin og í hverju liggur hin ólíka túlkun á því hvað er löglegt/leyfilegt og hvað ekki? Lög um númer 46/1996 um erlenda fjárfestingu virðast taka af allan vafa um að bein og óbein eign útlendinga getur orðið allt að 49 prósent. Dæmi með greinar-gerð sem fylgdi lagafrumvarpinu á sínum tíma virðist jafnframt draga þetta fram með óyggjandi hætti.

Fjárfestirinn, Kadoorie-fjölskyldan, á 25 prósent í tveimur eignarhaldsfélögum sem aftur eiga í Storm Seafood. Uppsafnað óbeint eignarhald er 43 prósent, en 57 prósent eru í eigu Steindórs Sigurgeirssonar sjávarútvegsfræðings. Svo virðist sem eignarhald Kadoorie-fjölskyldunnar sé því vel innan þeirra marka sem íslensk lög segja til um.

Þeir lögspekingar sem Fréttablaðið ræddi við um málið voru sammála um að lögin væru mjög óskýr en jafnframt að það liggi fyrir að óbein fjárfesting upp að 49 prósentum sé lögleg. Einn viðmælandi sagði að lögin gætu ekki verið óskýrari og spyr: Af hverju er þetta svona óskýrt? Ekkert sé því til fyrirstöðu að greina með skýrum hætti hver takmörk á eignarhaldi útlendinga eigi að vera í lögum; meðferð skattamála og fleira.

Málið er auðvitað ekki nýtt af nálinni og kom til dæmis til umræðu á Alþingi árið 2000, eins og Mörður Árnason alþingismaður bendir á á heimasíðu sinni. Þá var rætt um hvort rétt væri að rýmka heimildir útlendinga í lögum til fjárfestinga hér. Þáverandi sjávarútvegsráðherra, Árni M. Mathiesen, lét á þeim tíma gera athugun á erlendu eignarhaldi í sjávarútvegi sem leiddi í ljós, að mati hans og embættismanna sjávarútvegsráðuneytisins á þeim tíma, að óbeint geti erlendir aðilar átt 49,9 prósent í íslensku sjávarútvegsfyrirtæki sem stundar bæði útgerð og frumvinnslu. Í umræðum á þingi taldi Árni jafnframt að ekki væri tilefni til að rýmka heimildirnar, heldur láta á það reyna hvaða möguleikar til fjárfestinga væru raunverulega fyrir hendi, en hann sagði þær „tiltölulega lítið" nýttar á þeim tíma.

Það má að síðustu velta fyrir sér af hverju þetta mál rís svo hátt núna í umræðunni og raun ber vitni. Er það vegna þess að íslenskur útgerðarmaður fer þessa leið og talar um eignarhald fyrirtækisins með skýrum hætti? Er það vegna þess að hann er að reyna að kaupa kvóta og aðrir sem eiga hagsmuna að gæta vekja athygli á eignarhaldi fyrirtækisins?

Flestir virðast þó þeirrar skoðunar að það sé réttur skilningur hjá Stormsmönnum og lögfræðistofunni Logos, sem vann lögfræði-álitið fyrir fyrirtækið, að bein og óbein eignaraðild megi vera 49 prósent og aldrei hærri. Það er hins vegar sjálfsagt að eignarhald erlendra fyrirtækja sé kannað, eins og nefnd um erlenda fjárfestingu er falið að gera. Einnig hvernig fylgst er með eignarhaldi sjávarútvegsfyrirtækja í þessu ljósi.