Femínistafélagið segir ríkissaksóknara óhæfan

Femínistafélag Íslands telur ríkissaksóknara óhæfan til að gegna starfi sínu. „Eftir ummæli hans hefur orðið alvarlegur trúnaðarbrestur milli hans og almennings, ekki síst þess fólks sem á að geta leitað réttar síns ef á því er brotið," segir í tilkynningu sem félagið hefur sent frá sér vegna ummæla Valtýs Sigurðssonar ríkissaksóknara í viðtölum við DV um kynferðisbrot. Þar segir að Valtýr sé ekki starfi sínu vaxinn og að hann sýni mikið skilningsleysi á eðli nauðgana.



Ályktunin í heild sinni:

„Stígamót og Neyðarmóttaka vegna nauðgana taka á móti 200-300 brotaþolum nauðgana á ári hverju. Af þessum málum fara innan við fimmtíu til ríkissaksóknara og um sjö enda með sakfellingu. Ísland er ekki einsdæmi og Sameinuðu þjóðirnar hafa líkt kynbundnu ofbeldi við heimsfaraldur. Kynferðislegt ofbeldi er stærsta ógn við líf og heilsu kvenna og barna um heim allan.

Af tölfræðinni hér á landi má vera ljóst að þolendur nauðgana njóta ekki réttarverndar. Stór hluti nauðgunarmála ratar ekki inn á borð til lögreglu og því síður til ríkissaksóknara eða dómstóla. Brotaþolar treysta því ekki að mál þeirra séu tekin alvarlega innan réttarkerfisins og ekki að ástæðulausu. Meðferð kynferðisbrotamála samræmist í engu réttarvitund almennings. Innan réttarkerfsins er takmörkuð þekking á málaflokknum og brotaþolar mæta skilningsleysi, tortryggni og fordómum þegar þeir reyna að leita réttar síns.

Ummæli Valtýs Sigurðssonar, ríkissaksóknara, í tveimur ítarlegum viðtölum við DV miðvikudaginn og föstudaginn sl. eru til marks um tregðu réttarkerfisins til að taka á því stóra samfélagslega vandamáli sem nauðganir eru. Helsta framlag hans til umræðunnar er tal um falskar kærur, upplognar ásakanir og áfengisdrykkju þolenda. Valtýr er ekki fyrstur manna til að halda þessum ævafornu goðsögnum á lofti en í aldanna rás hefur orsaka nauðgana jafnan verið leitað hjá manneskjunni sem er nauðgað, ekki hjá ofbeldismanninum. Hefur þá gjarnan verið týnt til að þolandinn hafi verið óþarflega drukkinn, á þvælingi á vitlausum stöðum eða hreinlega í alltof kynæsandi fatnaði.

Þótt aðeins sjö nauðgunarmál endi með sakfellingu á einu ári þá er ekki þar með sagt að aðeins sjö sinnum sé nauðgað. Það þýðir aðeins að embætti ríkissaksóknara tókst ekki að fá nema sjö nauðganir sannaðar fyrir dómi. Orð Valtýs benda ekki til þess að mikill vilji sé innan hans embættis til að breyta því.

Staðreyndin er sú að falskar kærur eru ekki fleiri þegar kemur að nauðgunum en öðrum brotaflokkum, svo sem innbrotum eða líkamsárásum. Valtýr gengur enn lengra því hann leyfir sér að fara fram með vangaveltur um einstaka mál og lætur hafa eftir sér ummæli á borð við þessi:

„Er mælikvarðinn endilega sá að hún sé ekki virk í rúminu með honum, taki ekki þátt? Það held ég að sé nú bara mismunandi."

„Þarna játaði hann verknaðinn, en játaði ekki að hafa ætlað að nauðga manneskjunni. Það er heljarinnar munur þar á. Ég er hræddur um að það þyrfti þá að byggja ansi stór fangelsi ef menn ætluðu sér að telja öll svona atvik sem nauðganir og dæma alla. Það væri ekki bara alvarlegt heldur skelfilegt að senda menn á Litla Hraun án þess að þeir viti nokkurn tímann af hverju, hvað þeir gerðu. Þú getur rétt ímyndað þér að eftir svona djamm væri lífi þeirra lokið. Ég þarf ekki að setja mig í spor þessara manna til þess að skilja það. Menn geta bara hugsað það sjálfir, hver fyrir sig. Maður vil ekki búa í þannig ríki."

„Þegar kona kærir nauðgun sem aldrei átti sér stað kemur yfirleitt tvennt til. Henni líður illa út af málinu eða það er ágreiningur varðandi það sem gerðist, hvort það telst ólögmæt nauðung, nauðgun eða hvað. Oft fara mál í þennan farveg þegar atburðinum er lokið og hún fær samviskubit. Hugsar kannski með sér: "Hvað segir kærastinn?", "Hvað var ég að gera?", "Hvað á ég að segja foreldrum mínum?" Þá sannfærir hún sig um að þetta hljóti að hafa verið nauðgun."

Í ummælum Valtýs kemur fram ótrúlegt skilningsleysi á eðli nauðgana og það sætir mikilli furðu að hann skuli leyfa sér að reyfa einstaka mál með þessum hætti. Í því er ekki aðeins fólgið mikið dómgreindarleysi af hálfu ríkissaksóknara heldur einnig vanvirðing gagnvart þeim konum sem þarna reyndu að leita réttar síns. Síðan klikkir Valtýr út með orðunum: „Það að búa í réttarríki er að margra mati meðal eftirsóknarverðustu lífsgæða hverrar þjóðar." Vissulega má taka undir það. En hvernig getur ríkissaksóknari mögulega komist að þeirri niðurstöðu að hann búi í réttarríki þegar ofangreind tölfræði er borin undir hann? Í öllum sínum ummælum samsamar Valtýr sig ofbeldismanninum en ekki manneskjunni sem fyrir ofbeldi verður. Í því samhengi má vekja athygli á ummælum hans sem birt eru hér að ofan um „að eftir svona djamm væri lífi þeirra lokið".

Bollaleggingar Valtýs eru meira eða minna huglægt mat og eiga ekkert skylt við lögfræði, réttarríki eða starf hans sem ríkissaksóknari. Hlutverk ríkissakóknara er ekki aðeins að sjá til þess að saklausir menn séu ekki sekir fundnir heldur einnig - og ekki er það síður mikilvægt - að sjá til þess að sekir menn séu sekir fundnir. Í því hlutverki hefur hann brugðist.

Femínistafélag Íslands telur ríkissaksóknara óhæfan til að gegna starfi sínu. Eftir ummæli hans hefur orðið alvarlegur trúnaðarbrestur milli hans og almennings, ekki síst þess fólks sem á að geta leitað réttar síns ef á því er brotið."