Mállaus börnin vissu ekki hvar þau voru

Kafli nýrrar skýrslu vistheimilanefndar um Heyrnleysingjaskólann er sláandi. Í honum lýsa nemendur skólagöngu sinni, og lífi sínu þar með, en lengi bjuggu flestir nemenda á vist skólans. Var sumum ekið í skólann að hausti og sóttir að vori.

Flestir þeirra sem voru í Heyrnleysingjaskólanum á árabilinu 1947-1968 hófu nám á fjórða eða fimmta aldursári. Í skýrslunni segir að flestir þeirra sem nefndin ræddi við hafi lýst að þeir hafi að litlu leyti haft hugmynd um hvert þeir væru komnir og hversu lengi þeir ættu að dvelja í skólanum.

Kona úr röðum viðmælenda lýsir að hún hafi grátið dögum saman og fundist hún mæta kulda frá starfsmönnum heimavistar. Hún er nú á sjötugsaldri og kveðst aldrei hafa sætt sig við að hafa verið send í skólann og skilin þar eftir í hópi ókunnugra.

Athyglisvert er að það er nánast samdómaálit viðmælenda vistheimilanefndar úr röðum nemenda við Heyrnleysingjaskólann að þeir skildu ekki það sem fram fór í kennslustundum og töldu sig hafa lítið gagn af náminu. Stóð það þó í mörg ár.

Á þessum tímum var svokölluð talmálsstefna kennd við skólann en hún miðaði að því að kenna heyrnarlausum börnum að tala með rödd og lesa af vörum. Notkun táknmáls í skólanum var illa séð, ef ekki hreinlega bönnuð. Kennslustefnu skólans var breytt á níunda áratugnum.

Nefndin ræddi við sextíu nemendur Heyrnleysingjaskólans og hafði meira en helmingur þeirra sögu af ofbeldi að segja. Hafði fólkið ýmist orðið sjálft fyrir ofbeldi eða séð skólasystkin sín beitt ofbeldi.

Margar samhljóða sögur voru sagðar um illa meðferð eða ofbeldi af hendi skólastjórans og eins kennara. Báðir eru látnir og því ómögulegt að bera sögurnar undir þá.

Skólastjórinn var til að mynda sagður hafa átt til að taka í eyrun á nemendum, slá þá í fingurna og klípa þá í húðina undir hökunni. Enn fremur komu fram frásagnir um að hann hefði hýtt tiltekinn nemanda með belti.

Vöktu þessar athafnir skólastjórans og kennarans ótta í hugum nemenda, sem skildu oft ekki af hverju þær stöfuðu. Áttuðu þeir sig ekki á fyrir hvað verið var að refsa þeim.

Átján þeirra sem nefndin ræddi við greindu frá því að hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, kynferðislegri áreitni eða hafa orðið vitni að slíku. Var það ýmist framið af öðrum nemendum, tilteknum kennurum eða utanaðkomandi einstaklingi. bjorn@frettabladid.is