Fyrirmunað að skilja hvers vegna bankarnir geti ekki farið leið ÍLS

Jóhanna Sigurðardóttir félagsmálaráðherra segir mikilvægt að gefa fólki kost á því að flytja fasteignalán sín úr bönkunum í Íbúðalánasjóð en segir ekki liggja fyrir hvenær slíkt verði hægt. Hún segir jafnframt að sér sé fyrirmunað að skilja hvers vegna ríkisbankarnir geti ekki farið sömu leiðir og Íbúðalánasjóður gagnvart þeim sem eiga í erfiðleikum með sín íbúðalán.

Í utandagskrárumræðu um málefni fasteignaeigenda vakti Birkir J. Jónsson, þingmaður Framsóknarflokksins, athygli á því hversu alvarlegar afleiðingar efnahagshamfarirnar hafa á heimili landsins. Hann sagði að margir Íslendingar hefðu á undanförnum árum lifað hratt og hátt og hann gæti vel viðurkennt það fyrir sjálfan sig. Hins vegar kæmi það í hlut hans kynslóðar að vinna í málinu og nú væri mikilvægt að stjórnvöld gripu til aðgerða sem skipti skulduga húseigendur máli.

Miklar yfirlýsingar ráðamanna en efndir vantar

Birkir benti á að samkvæmt tölum Hagstofunnar skulduðu hjón á fertugsaldri að meðaltali 23 milljónir króna og ef annar eða báðir aðilar á heimili misstu vinnuna væri illt í efni. Halda þyrfti þessu fólki í landinu og því þyrfti raunveruleg úrræði. Benti hann á að ekki hefði vantað yfirlýsingarnar frá stjórnvöldum fyrir mánuði um að mikilvægt væri að koma til móts við skuldugt fólk. Efndirnar hefði vantað. Spurði Birkir meðal annars ráðherra hvort það væri gerlegt eins og haldið væri fram að almenningur flytti húsnæðisskuldi sínar úr bönkunum til Íbúðalánasjóðs en heimildir hans hermdu að bankarnir yrðu að samþykkja slíkt.

Óhjákvæmilegt að verðgildi húsnæðis minnki

Jóhanna Sigurðardóttir félagsmálaráðherra sagði í svari sínu að hið mikla áfall sem dunið hefði yfir Íslendinga í síðasta mánuði hefði gert eldri spár um þróun húsnæðismála ógildar og nú væri Seðlabankinn að spá 40 prósenta lækkun á verðgildi húsnæðis að raunvirði. Óhjákvæmilegt væri að eignir fólks myndu rýrna en verðgildi þeirra í framtíðinni myndi ráðast af því hvernig til tækist við að takast á við vandann.

Sagði Jóhanna að gripið hefði verið til ýmissa aðgerða til að bregðast við vaxandi erfiðleikum húsnæðiseigenda, meðal annars lagt fram frumvarp sem heimilaði að greiðslutími lána yrði lengdur, að Íbúðalánasjóður fengi heimild til að leigja íbúðir sem hann eignaðist og þá hefði sjóðurinn mildað innheimtuaðgerðir sínar. Þá hefðu verið sent tilmæli til bankanna um að gefa fólki kost á sömu aðlögun og hjá Íbúðalánasjóði en þeir hefðu brugðist misjafnlega við.

Sagði félagsmaálráðherra mikilvægt að hægt yrði að flytja fasteignalán frá bönkunum til Íbúðalánasjóðs en fyrst þyrfti að klára eingatilfærslu frá gömlu bönkunum til þeirra nýju. Óljóst væri því hvenær slíkur flutningur fasteignalán gæti orðið að veruleika. Sagði hún stjórnvöld þurfa að gera allt sem þau gætu til þess að aðstoða fólk til þess að komast yfir erfiðasta hjallan.

Ekki samræmi í aðgerðum bankanna

Katrín Jakobsdóttir, varaformaður Vinstri - grænna, tók undir áhyggjur af stöðu fasteignaeigenda, ekki síst unga fólksins. Sagði hún þingmenn heyra sögur af fólki sem leitað hefði til viðskiptabankanna vegna greiðsluerfiðleika en fengið mismunandi viðbrögð hjá bönkunum. Segja mætti að greiðsluörðugleikar væru ekki skilgreindir á sama hátt í öllum ríkisbönkunum en þarna þyrfti að vera samræmi.

Þá sagði hún fólk með verðtryggð lán horfa á eignarhlut sinn í fasteignum minnka en vegna verðtryggingarinnar væri áhætta lánveitandans engin en lántakans öll. Fólk ætti að vera öruggt inni á sínu heimili og það ætti að vera forgangsverkefni á meðan þetta gjörningaveður gengi yfir.

Kæra bankanna til ESA út af borðinu

Birkir Jón kom aftur í pontu í lok umræðunnar og spurði ráðherra hvort hann hygðist beita sér fyrir því að kæra bankanna á hendur Íbúðalánasjóði hjá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, yrði dregin til baka. Enn fremur tók hann undir gagnrýni Katrínar um skort á samræmi milli stofnana ríkisins. Verið væri að bera fólk út úr íbúðum sínum að kröfu ríkisbankanna í dag en á meðan byðist fólki sem missti heimili sín að leigja hjá Íbúðalánasjóði.

Jóhanna Sigurðardóttir tók undir með Birki um að afar mikilvægt væri að gætt væri jafnfræðis hjá þeim sem væru með lán hjá bönkunum og Íbúðalánasjóði. Það hefði ekki alltaf verið gert og henni væri gjörsamlega fyrirmunað að skilja hvers vegna bankarnir gætu ekki farið þær leiðir sem Íbúðalánasjóður hefði farið gagnvart íbúðaeigendum. Íbúðalánasjóður væri vegvísirinn í þessu efni og ef bankarnir fylgdu honum ekki yrði að fara yfir það. Þá sagði hún kæru bankanna til ESA ekkki verða uppi á borði á næstu árum.