Eru DNA niðurstöður ótraustar?

Barn rangfeðrað á grundvelli DNA rannsóknar



Ungur maður sem sagður var faðir barns sem fæddist í september 1995, og gekkst undir DNA rannsókn sem staðfesti faðernið, var ekki faðir barnsins eins og kom fram í ítarlegri DNA rannsókn sem framkvæmd var átta árum síðar. Maðurinn hafði greitt meðlög með barninu í tæp tíu ár þegar rétt faðerni var staðfest. Fékk þó ekki endurgreitt nema helming greiddra meðlaga. Rétt faðerni hefði ekki komist upp ef móðir barnsins hefði ekki samþykkt og sagt frá niðurstöðum seinni rannsóknarinnar.

Maðurinn sagði sögu sína í þættinum Allt og Sumt á Talstöðinni í gær. Ung kona hafði hringt í hann í september 1995 og tjáð honum að hann (A) væri faðir barns sem hún hafði þá stuttu áður fætt. Maðurinn hafði átt í stuttu sambandi við konuna; vitað af því að hún væri ófrísk en talið að annar maður (B) ætti barnið. Nafni hlutaðeigandi í málinu er haldið leyndu af tillitsemi við barn og foreldra þess en Allt og Sumt hefur undir höndum skjöl og bréf sem staðfesta frásagnir mannsins.

Stúlkunni var þó ekki haggað og því varð úr að maðurinn (A) fór fram á að faðernispróf yrði framkvæmt til að fá skorið úr um hvort hann væri faðir barnsins. Prófið var framkvæmt af Rannsóknarstofu Háskóla Íslands í réttarlæknisfræði undir stjórn Gunnlaugs Geirssonar prófessors og sýndi niðurstaða skoðunar á fimm erfðakerfum mannsins að líkur á því að hann væri faðir umrædds barns væru 99,4%.

Efaðist samt um faðernið

Maðurinn segist hafa unað niðurstöðunni, enda hafi sýslufulltrúi hjá sýslumanninum í Reykjavík tjáð honum að niðurstaðan væri óvéfengjanleg fyrir dómi. Hann undi því niðurstöðunni og reyndi eftir því sem hann segir sjálfur að hefja samband  við barnið næstu eitt, tvö árin jafnvel þó hann hafi sjálfur efast um að niðurstöður faðernisprófsins stæðust. Hann gerði þó tilraun til að fá annað faðernispróf framkvæmt en kveðst hafa fengið þau svör að það gengi ekki nema móðirin færi fram á það, en hún sá ekki ástæðu til þess.

Það var ekki fyrr en um mitt ár 2003 að maðurinn, sem konan hafði tjáð að væri faðir barnsins, meðan hún gekk með það, (B) fór að sækja á hana að nýtt próf yrði framkvæmt að konan lét undan. Prófið var framkvæmt án vitundar þess sem feðrað hafði barnið út frá faðernisprófi árið 1996 og var niðurstöðum þess sömuleiðis haldið leyndum fyrir honum af framkvæmdaraðila prófsins; Rannsóknarstofu Háskólans í Réttarlæknisfræði.

Í bréfi sem móðirin fékk frá rannsóknarstofnuninni vegna seinna prófsins og undirritað er af Gunnlaugi Geirssyni, prófessors við stofnunina, segir að við skoðun á sjö erfðakerfum mannsins (B) hafi komið í ljós að líkur á því að hann sé raunverulegur faðir barnsins séu yfirgnæfandi meiri eða 99,99%. En í rannsókninni frá árinu 1996, sem meintur faðir hafði sætt, höfðu einungis fimm erfðakerfi verið rannsökuð og niðurstaðan verið 99,4% fyrir þann mann.

Greina ekki frá nýjum upplýsingum

Gunnlaugur segir svo orðrétt í bréfi til móðurinnar þar sem niðurstöður seinni rannsóknarinnar eru kynntar í nóvember 2003: "Þar sem síðari rannsóknin var samkvæmt samkomulagi þeirra, barnsmóðurinnar og B, eru niðurstöður trúnaðarmál þeirra og verða ekki kynntar öðrum aðilum málsins né heldur viðkomandi sýslumanni nema þess verði óskað."

Með öðrum orðum þá hefði móðirinn getað haldið hinu raunverulega faðerni leyndu frá þeim manni sem gengist hafði við barni hennar, tekið þátt í uppeldi þess og greitt með barninu í rúm átta ár þegar þarna var komið við sögu.

Báðar niðurstöður réttar?

Svo fór þó ekki enda sagði móðirin áður ætluðum föður barnsins (A) frá niðurstöðum seinni rannsóknarinnar. Enn á ný varð að leita á náðir dómstóla í málinu og nú til að fá fyrri úrskurði yfirvaldsins um faðerni hnekkt. Gunnlaugur Geirsson prófessor lagði fyrir réttinn í þeirri umræðu greinargerð þar sem segir að þrátt fyrir niðurstöður nýrri rannsóknarinnar sé sú eldri rétt, þrátt fyrir að hún hafi verið notuð til grundvallar þess að rangfeðra barn.

Rétt faðerni fékkst þó staðfest fyrir dómi í þetta skiptið. Maðurinn (A) var ekki faðir barnsins heldur sá sem móðirin hafði í fyrstu talið að væri faðirinn (B).



Fær ekki meðlagið tilbaka

Þar með var þó ekki málinu lokið. Eftir stóð að Innheimtustofnun Sveitarfélaga hafði, á grundvelli fyrri rannsóknar faðernis barnsins frá 1996, innheimt meðlög frá manninum frá því barnið fæddist. Maðurinn höfðaðið því mál á hendur Innheimtustofnun til að sækja á um endurgreiðslu. Endurgreiðslan fékkst en þó ekki nema að litlum hluta þar sem að Innheimtustofnun sá sér ekki fært að greiða meira en fjögur af þeim rúmu níu og hálfu árum sem greitt hafði verið fyrir. Kveðst maðurinn hafa fengið þau svör frá Innheimtustofnun að fyrningarregla gerði það að verkum að ekki er greitt til baka nema fjögur ár aftur í tímann.

Maðurinn býr nú erlendis með sambýliskonu sinni og börnum þeirra. Hann segir baráttu sinni fyrir endurgreiðslu ekki lokið og leitar nú lögfræðings sem gæti flutt fyrir hann mál til endurgreiðslu meðlaga allra áranna auk vaxta. Hann kveðst sömuleiðis vilja kanna þann möguleika hvort ríkið sé ekki skaðabótaskylt vegna málsins í heild.



helgi@talstodin.is