Fjöl­skyldan veik af fíknivanda en alltaf staðið þétt saman

„Ég var sjálf í neyslu frá unga aldri. Ég kem úr fjölskyldu þar sem hefur verið mikill fíknivandi. Ég fór mjög ung að nota efni og í dag skil ég það mjög vel þegar ég er farin að átta mig almennilega á því hvaðan ég var að koma,“ segir Dúa sem er nýjasti gesturinn í hlaðvarpi Sölva Tryggvasonar.

„Ég hætti sem betur fer líka ung, en ég fór í gegnum allt barnaverndarkerfið og kerfið fyrir unglinga sem eru utanveltu. Bæði var ég á unglingaheimilum og fór í innlagnir í meðferð og fleira sem fylgir því að vera kominn í þennan heim svona ung. Ég flutti ítrekað og var alltaf að skipta um skóla ofan í neyslu innan fjölskyldunnar og fleiri hluti sem eru ekki æskilegir í uppvexti barna. Ég var þrettán-fjórtán ára gömul ítrekað komin á neyðarvistun á Stuðlum og á þeim tíma notaði ég öll tækifæri til þess að komast í efni og flýja veruleikann,“ segir hún.

Eðlilegt að reyna að gleyma áföllum

„Eftir að ég fór að vinna partavinnu og aðra áfallavinnu skil ég miklu betur þessa ungu stelpu sem fór þessa leið sem unglingur. Það er á margan hátt eðlilegt að sækja í ástand sem fær þig til að gleyma áföllum um stund og á ákveðinn hátt ert þú bara að reyna að bjarga þér,“ segir Dúa.

Þegar hún horfir til baka á endurteknar vistir á unglingaheimilum og öðrum stofnunum séu það ekki slæmu hlutirnir sem standa upp úr.

„Það er alls konar sem miður fór, en það sem stendur upp úr eru einstaklingarnir sem voru að vinna með manni sem raunverulega vildu hjálpa. Á öllum þessum stöðum var mjög gott fólk sem reyndist mér virkilega vel og það er það sem maður man eftir. Það er það sem stendur upp úr frá þessu tímabili í mínu lífi. Bara það að maður hafi loksins hitt einhvern sem dæmdi mann ekki og sýndi manni áhuga og samkennd skipti virkilega miklu máli,“ segir hún.

Dúa er systir Kristmundar Axels tónlistarmanns sem hefur talað og sungið opinskátt um erfiðleika fjölskyldunnar. Dúa segist stolt af Kristmundi og að þau systkinin séu nánir og góðir vinir.

„Hann hefur talað opinskátt um fjölskylduna okkar og sungið lög og búið til texta sem tengjast því. Hann er einlægur í því sem hann er að gera og trúr sjálfum sér og ég er mjög stolt af honum og öllu því sem hann er að gera. Svo á ég annan bróðir sem er samanlagt með sex börn með konunni sinni og heimilið þeirra er eins og samkomuhús fyrir okkur öll og það er svo ofboðslega mikilvægt að eiga svona gott fólk í kringum sig. Þó að fjölskyldan okkar hafi verið veik af fíknivanda og glímt við mikla erfiðleika á köflum stöndum við mjög þétt saman, sem er alls ekki sjálfgefið. Það er ekki hægt að verðlegggja það,“ segir Dúa.

Sturlað að horfa upp á fólk snúa lífi sínu við

Eftir að hafa villst af braut ung að aldri og komist aftur á rétta braut fór Dúa að vinna með fólki sem hafði lent í svipuðum áföllum. Hún hefur um árabil unnið á meðferðarheimilinu í Krýsuvík, þar sem hún er teymisstjóri.

„Ég var búin að vera edrú í nokkur ár þegar ég byrjaði að vinna hjá Reykjavíkurborg með heimilislausu fólki, sem var frábær reynsla. Það má segja að það hafi ekki verið aftur snúið eftir það. Ég get varla hugsað mér neitt annað en að vinna með fólki sem er á erfiðum stað í lífinu. Það er algjörlega sturlað að horfa upp á það þegar fólk nær raunverulega að snúa lífi sínu við og fátt meira gefandi en að fá að eiga þátt í því. Ég þekki orðið lítið annað en að vinna í þessum geira og mér líður eins og ég sé í bestu vinnu í heimi á Krýsuvík,“ segir Dúa.

„Mikið af því fólki sem kemur til okkar þangað er fólk sem á áfallasögu og oftar en ekki hefur því verið hafnað illa af skólakerfinu ofan í erfiðar fjölskylduaðstæður. Skólakerfið er bara byggt upp fyrir ákveðna tegund af einstaklingum og þeir sem fitta ekki inn í rammann verða bara útundan. Það breytir öllu fyrir krakka og unglinga sem eru utanveltu að upplifa að þau skipti máli, að þau hafi ramma og tilgang. Þar verðum við að gera betur. Við sjáum það í störfunum okkar á Krýsuvík að um leið og fólk fær ramma, verkefni til að vinna og fer að sjá hverju vinnan getur skilað, þá gerast oft ótrúlegir hlutir. Það er fátt fallegra en að sjá einstaklinga sem hafa verið í myrkri breytast í ljósbera fyrir þetta samfélag.“

Um sjö af hverjum tíu skjólstæðingum Krýsuvíkur eru á réttri braut tveimur árum eftir útskrift þaðan, þrátt fyrir að margir þeirra séu búnir að margreyna aðrar meðferðir. Að sögn Dúu snúist það að miklu leyti um eftirfylgnina.

„Hvað er það sem fólkið sem kemur til okkar þarf á að halda og hvar getum við verið til staðar fyrir þau. Aðstoðin getur verið allt frá því að fara í gegnum fjármálin og útvega lögfræðing yfir í barnaverndarmál eða annað sem snýr að kerfinu. Við gerum okkar besta til að fara með þeim í allt sem þarf að fara. Þannig göngum við úr skugga um að fólk fari ekki bara frá okkur eftir sex mánuði og sé þá húsnæðislaust, með fullt af skuldum á bakinu með sýslumann eða kerfið á eftir sér. Við gerum allt sem við getum til að fylgja fólkinu okkar eftir og láta aðlögunina út í samfélagið eftir meðferð vera eins góða og mögulegt er.“

Ráðherrar og nýkomnir af Litla-Hrauni jafnir í tjaldinu

Á vegferð sinni hefur Dúa prófað margt þegar kemur að sjálfsvinnu. Í sérstöku uppáhaldi hjá henni er svokallað svitahof eða „svett“ sem kemur úr menningarheimi Indjána. Þessi forni helgisiður er leið til þess að hreinsa líkama og huga, þar sem setið er inni í myrku tjaldi í hita og farið með möntrur.

„Svettið er eitt besta verkfæri sem ég hef fundið þegar kemur að því að fara úr hausnum og inn í líkamann. Þarna er unnið með frumefnin vind, vatn, eld og jörð og það eru trommur, söngur, samkennd og gleði. Það er svo gott að vera ég þegar ég kemst inn í tjaldið og þar næ ég að sleppa tökum á því að taka allt svona alvarlega,“ segir hún.

„Það má líka allt þegar þú ert kominn í svett. Hvort sem það er reiði, gleði, sorg, þakklæti eða aðrar tilfinningar, þá fær maður bara að vera maður sjálfur og einhvern vegin velst alltaf réttur hópur saman og það gerist eitthvað stórkostlegt. Það upplifa allir samkennd og rými til að fá að vera þeir sjálfir, þar sem enginn dæmir þig. Það skiptir engu hvort þú ert ráðherra, eða varst að koma út af Litla Hrauni. Það eru allir jafnir inni í tjaldinu og það er eitt af því sem gerir það svo frábært. Það er eiginlega ekkert sem ég geri sem gerir meira fyrir mig. Mér finnst best ef ég næ að komast tvisvar sinnum í viku í svett. Þá er ég í algjörum toppmálum.“

Hægt er að horfa á viðtalið við Dúu hér að neðan: