Reynslan kennir að uppboðsleið er ófær

Friðrik J. Arngrímsson, framkvæmdastjóri LÍÚ, telur að hafa megi reynslu byggingaverktaka á árunum 1999 til 2002 til hliðsjónar í umræðunni um breytingar á fiskveiðistjórnunarkerfinu og uppboði á aflaheimildum í kjölfar innköllunar þeirra. Í yfirstandandi stjórnarmyndunarviðræðum Samfylkingar og Vinstri grænna er svokölluð fyrningarleið á dagskrá, eða að fimm prósent veiðiréttar verði innkölluð og verði endurúthlutað. Lengi hefur verið horft til uppboðsleiðarinnar og tekist á um hvort hún sé til bóta eður ei. Heimildir Fréttablaðsins herma að fyrningarleiðin hafi ekki komið til umræðu enn sem komið er í umræðum flokkana, en margir stjórnarliðar telji að ekki sé hægt að setja aflaheimildir á frjálsan markað skilyrðislaust. Útfærslan sé eftir og samráð verði haft við greinina við þá vinnu. Friðrik segir að reynsla verktakanna sé samanburðarhæf við þær hugmyndir sem nú eru uppi um breytingar á fiskveiðistefnunni. Þriðjungur verktaka fór í þrot eftir að hafa keypt lóðir háu verði vegna ótta við verkefnaleysi. „Þetta er bara mun verra hvað varðar sjávarútveginn vegna þess að upptaka og uppboð aflaheimilda leiðir til þess að langtímasjónarmiðum um ábyrga umgengni við auðlindina er fórnað. Það hefur sýnt sig að þeir sem ekki eiga trygga aflahlutdeild sýna auðlindinni ekki sömu virðingu og þeir sem hafa fjárfest í aflahlutdeild. Þetta er eini munurinn og að öðru leyti algjörlega samanburðar­hæft.“ Þorsteinn Víglundsson, varaformaður Samtaka iðnaðarins, vakti athygli á þeim vanda sem kom upp í byggingariðnaðinum eftir að útboðsleiðin var reynd fyrir áratug. „Það er enginn vafi í mínum huga að það er hægt að draga samlíkingu þarna á milli“, segir Þorsteinn. „Þegar uppboðsmarkaður er settur á fót þar sem kaupandinn er settur í þá aðstöðu að fá allt eða ekkert, en þannig var þetta í lóðauppboðum þar sem þeir fengu sem voru nógu kaldir að bjóða, þá skaparðu hættu á því að verðlagning verði óraunhæf. Ef þú býrð til skort þá hækkarðu verð.“ Þorsteinn segir spurninguna liggja í því hvort tilgangurinn sé að hækka verð eða innheimta sanngjarnt endurgjald. „Það getur varla verið markmiðið að sprengja upp verðið á aflaheimildunum, heldur að greinin sjálf sé arðbær, borgi skatta og skapi störf. Hættan er sú að ríkið tekur til sín meginþorrann af væntanlegum arði af veiðunum.“ svavar@frettabladid.is