Ekkert í reglunum sem gæti nýst við að fremja „hinn fullkomna glæp“

„Þetta er mikið fagnaðarefni og mun gera umræðuna skilvirkari,“ segir Helgi Hrafn Gunnarsson, þingmaður Pírata, í samtali við Vísi um þá ákvörðun Ólafar Nordal innanríkisráðherra að gera reglur um valdbeitingu lögreglumanna og meðferð og notkun valbeitingartækja og vopna opinberar.

Helgi Hrafn segir þessa ákvörðun ráðherrans sérstaklega gleðilega í ljósi umræðu sem skapaðist um vopnaburð lögreglumanna síðastliðið haust eftir að í ljós kom að Landhelgisgæslan fékk hríðskotabyssur sendar frá norska hernum sem meðal annars áttu að fara til lögreglunnar.

Staðreyndaleysi einkenndi umræðuna

„Það sem einkenndi þá umræðu var staðreyndaleysi. Fólk gat ekki tekið mið af reglunum. Sömuleiðis einkenndist umræðuna úr stjórnsýslunni af orðræðu sem var alltaf frekar óljós og manni finnst hún hljóta hafa verið það að hluta til því menn voru að passa sig að vera ekki að uppljóstra úr þessum reglum. Og undir þessum kringumstæðum getur ekki ítarleg málefnaleg umræða átt sér stað og allt lýðræðislega ferlið óhæft að taka á málinu,“ segir Helgi Hrafn.

Sjá einnig: Reglur um valdbeitingu lögreglu opinberaðar

Þessar reglur voru settar í febrúar árið 1999 og höfðu verið leyndar þar til í dag. Í úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál frá því í maí í fyrra var beiðni um að þessar reglur yrðu gerðar opinberar hafnað með þeim rökum að þær vörðuðu öryggi ríkisins og gætu raskað almannahagsmunum. Þá taldi úrskurðarnefndin að ef þessar reglur yrðu gerðar opinberar kynni það að nýtast þeim sem hyggjast fremja alvarleg afbrot og draga úr fælingarmætti lögreglunnar.

Óskiljanleg leynd

Helgi Hrafn fékk aðgang að þessum reglum á þingnefndarfundi á sínum tíma og segist ekki hafa séð ástæðu fyrir þessum ótta sem birtist í úrskurðinum eftir að hafa lesið þær. „Ég sé ekkert í þessum reglum sem glæpamenn ættu að geta notað til að reikna út hvernig þeir geta framið hinn fullkomna glæp. Það eru valdbeitingarheimildir þarna eins og eiga að vera þarna. Það er ekki eins og þessar reglur séu settar þarna til að gera lögregluna valdalausa, heldur öfugt,“ segir Helgi Hrafn sem segist ekki skilja hvaða fælingarmátt leyndin átti að hafa.

„Hvað ef almenn hegningarlög væru hugsuð þannig að fælingarmáttur fælist í því að þú vissir ekki hvað þú mættir gera? Það stemmir bara ekki, þvert á móti reyndar. Á þetta að vera þannig að þú hnuplir ekki úr búð af því lögreglumaður gæti skotið þig? Varla.“

Hægt að heimfæra öryggi ríkis á margt

Hann segir þennan úrskurð sýna að sýna að borgararnir þurfi að vera á varðbergi gagnvart slíkum rökstuðningi. „Öryggi ríkisins er rökstuðningur sem hægt er að nota næstum við því í hverri umræðu um lögregluna og valdbeitingar. Þessi rök ein og sér geta ekki staðið nema það sé sýnt fram á það að leyndin eða hvað sem það er sé raunverulega nauðsynlegt,“ segir Helgi og bætir við að leyndarhyggjan fái greinilega of mikið að njóta vafans.

„Óttinn er oft nóg til að menn leyfi örygginu að njóta vafans frekar en lýðræðislegum ferlum, borgaréttindum og svo framvegis,“ segir Helgi.

„En við skulum ekki gleyma því hvernig þetta fór, það fór þannig að reglurnar voru opnaðar, það er mjög jákvætt. Þannig að þessi rök hafa ekki dugað lengra en þetta.“