Ríkisstjórnin ósamstíga í skuldamálum

„Það er vilji allra flokka að vinna áfram í skuldamálum heimilanna en ég held að það sé vaxandi vitneskja og skilningur á því að það var mjög mikið gert á síðasta kjörtímabili. Miklum peningum, tíma og orku var varið í þetta verkefni og það náðist árangur,“ segir Guðmundur.

Hann telur að hugmyndir Framsóknarflokks um flata niðurfellingu skulda sé óréttlát. „Greining Seðlabankans sýnir að hún kemur aðallega þeim til góða sem skulda mikið en eiga jafnframt mikið. Við eigum ekki að hafa áhyggjur af þeim sem eiga mikið þó þeir skuldi mikið. Sérstaklega ef þeir eru ekki í greiðsluvanda. Markaðurinn mun leysa þetta mál fyrir þennan hóp.

Eigur þeirra vaxa í verði og þeir hafa ýmsa möguleika til þess að vinna úr sínum málum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að halda í þá meginstefnu að fólk beri ábyrgð á sínum fjármálum. Síðan höfum við hóp sem er einfaldlega kominn á þann stað að hann getur ekki greitt neitt af húsnæði. Þetta er hópurinn sem er hjá Umboðsmanni skuldara. Skuldaleiðréttingin mun ekki hjálpa þessu fólki, ekki neitt,“ segir Guðmundur.

Ríkisstjórnin hefur þótt vera ósamstíga þegar kemur að yfirlýsingum vegna boðaðra skuldaaðgerða. Guðmundur segir augljóst að málið sé umdeilt innan ríkisstjórnarflokkanna.

„Það er öllum ljóst að flokkarnir eru ekki samstíga. Ég veit stundum ekki hvernig róttækustu hugmyndirnar um skuldaleiðréttinguna eiga að komast í gegnum þingið. Ekki útaf stjórnarandstöðunni heldur einfaldlega vegna þess að ég sé ekki eininguna innan stjórnarflokkanna um þær aðgerðir. Mér finnst stundum eins og þetta skuldaleiðréttingamál sé fyrir þessari ríkisstjórn eins og ESB-umsóknin var fyrir síðustu ríkisstjórn. ESB var vissulega í stjórnarsáttmálanum en það var engin eining um málið. Sama virðist gilda um skuldamálið. Þetta er bara mín kenning en mér finnst að stjórnarflokkarnir eigi eftir að vinna úr þessu,“ segir Guðmundur.

Guðmundur segir tilangslaust að fara í víðtækar skuldaleiðréttingar án þess að fyrir liggi framtíðarstefna í efnahags- og gjaldmiðlamálum. Hann segir að flokkurinn muni þó ekki reyna að koma í veg fyrir að skuldaaðgerðirnar nái fram að ganga.

„Við stundum ekki þannig pólitík. Við höfum sagt það alveg skýrt. Við munum ekki reyna að stoppa þetta. Við stundum pólitík með rökum og upplýsingum og munum fara í ræðustól og segja okkar skoðun. Við hlustum líka á rök og upplýsingar annarra. Við höfum hins vegar ekki séð hvernig á að framkvæma þessar aðgerðir og það er erfitt að tala um eitthvað sem við höfum ekki séð. Nú er ég bara að tala um þessa hugmynd um flata niðurfellingu. Sú hugmynd að setja 300 milljarða í að lækka höfuðstól skulda sumra heimila hugnast mér engan veginn,“ segir Guðmundur. 

Fjárlagafrumvarpið biðleikur

Guðmundur segist hafa orðið fyrir vonbrigðum með fyrsta fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar.

„Mér finnst fjárlagafrumvarpið vera einhvers konar biðleikur. Það er farið í tekjuöflun sem getur ekki staðist til framtíðar. Eins og skattur á þrotabú gömlu bankanna. Þetta er augljóslega ekki framtíðarskattur. Við ætlum ekki að hafa hér viðvarandi þrotabú gamalla banka á Íslandi. Þessi tekjustofn getur í mesta lagið staðið í nokkur ár. Svo er farið í tekjuskattslækkun sem birtist mér sem redding og svo er skilmálum skuldabréfs milli Seðlabankans og ríkisins breytt.“

Guðmundur kallar eftir róttækri endurskipulagningu ríkisfjármála. „Við þurfum að setja allt undir. Við þurfum að hugsa hvernig við ætlum að efla fjölbreytileika í atvinnulífinu og skapa meiri tekjur.“ Guðmundur nefnir heilbrigðis- og skólamál í þessu samhengi.

„Við þurfum að beina fólki í ódýrari úrræði í heilbrigðiskerfinu sem virka jafn vel og núverandi úrræði. Þar er heilsugæslan og uppbygging hennar lykilatriði ásamt hjúkrunarrými til að létta álagniu af þessum dýrari úrræðum sem eru inni á spítalanum. Það þarf að fara í þetta af fullum krafti. Í menntakerfinu sjáum við mikið brottfall nemenda sem segir okkur að við erum ekki að nýta fjármuni nægilega vel. Við þurfum að auka sveigjanleika í menntakerfinu til þess að fá meira úr því. Ég er t.d. sammála því að stytta nám til stúdentsprófs,“ segir Guðmundur.

Hann segir nauðsynlegt að endurskoða landbúnaðarkerfið sem nú fær tólf milljarða á ári frá ríkinu. „Þetta er stór útgjaldaliður og við verðum einfaldlega að fara í það að stokka þetta upp. Við verðum að fara í samræðu við bændur um það. Vilja þeir virkilega hafa þetta svona? Viljum við ekki meiri fjölbreyttni í atvinnumálum úti á landi?“

Táknræn skattalækkun

Tekjuskattshlutfallið miðþrepi verður lækkað um 0,8 prósent samkvæmt fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. Ríkið verður af fimm milljörðum króna vegna þessa. Guðmundur segir að betra að hætta við þessa skattalækkun og nota peningana til að styrkja heilbrigðiskerfið. „Eins mikið og ég tel að það sé mikilvægt að lækka álögur á almenning þá finnst mér þessi 0,8 prósenta tekjuskattslækkun á almenning vera einungis táknræn.

Við þurfum að forgangsraða. Hér þarf að líta yfir sviðið. Heilbrigðiskerfið er algjörlega fjársvelt sem birtist einna best í stöðu Landspítalans eftir rosalega erfið ár [...] við þurfum að beina sjónum okkar að þessari þjónustu. Koma henni á réttan kjöl og finna fjármögnun fyrir nýjan spítala. Bíða með þessa skattalækkun þó ekki væri nema að hluta til þess að mæta þessum bráðavanda.“

Guðmundur telur að ríkið þurfi að horfa til annarra tekjustofna til að draga úr tekjuskatti á fyrirtæki og almenning. „Stundum er eins og þingmenn séu hræddir við tekjur. Við sitjum á stórum auðlindum. Sjávarútvegur t.d. skilar arði og þar á sér stað rökræða um það hver er réttlát skipting arðsins. Ríkið má aldrei taka allan arðinn enda verður fólk að fá að njóta þess að vera í sjávarútvegi. En auðlindin er líka í eigu þjóðarinnar. Mér finnst hafa myndast samhljómur um að það sé réttlátt að partur af þessum arði renni til ríkissjóðs. Ég held að það sé hægt að ná inn meiri tekjum þar.

Við erum líka of feiminn við að ná inn tekjum af erlendum ferðamönnum. Svo eru það orkuauðlindirnar. Alla 20. öldina var það stefnan að selja orkuna ódýrt og fá stóra kaupendur [...] núna eigum við að hætta þeirri stefnu og Landsvirkjun er búin að segja það í mörg ár. Núna eigum við að fá inn kaupendur, jafnvel í gegnum sæstreng, sem eru reiðubúnir að borga hátt verð fyrir þessa vöru.“

Krónan efnahagsvandamál

Guðmundur hefur lagt fram tillögu til þingsályktunar á Alþingi um mótun stefnu til framtíðar í gjaldmiðilsmálum. Sjálfur vill hann Ísland taki upp evru og segir að krónan komi í veg fyrir að hægt sé að bæta lífskjör hér á landi. „Við sjáum það í bókhaldi fyrirtækja að hér eru vextir of háir. Hér er erfitt að bæta lífskjör vegna þess að verðbólgan er of há.

Fyrirtæki geta ekki greitt stóra gjalddaga á erlendum lánum öðruvísi en að gengi krónunnar falli. Það leiðir til þess að lán heimilana hækka og fjárhagur versnar. Við erum föst í gildru með krónuna. Ef að ríkisstjórnin vill halda í krónuna þá viljum við í Bjartri framtíð að það sé gert á grunni gjaldmiðlastefnu og að hún sé þá rökstudd með tilliti til nokkurra þátta. Eykur gjaldmiðlastefnan frelsi í viðskiptum? Bætir hún lífskjör? Gerir hún hagstjórn auðveldari og minnkar hún kerfisáhættuna?“

Vill seinka klukkunni

Þingflokkur Bjartrar framtíðar hefur lagt fram þingsályktunartillögu um að færa til staka frídaga svo úr verði þriggja daga helgi. Þá hyggst þingflokkurinn einnig leggja fram tillögu sem felur í sér að klukkunni verði seinkað um eina klukkustund. Guðmundur lagði fram slíka tillögu á síðasta kjörtímabili og hyggst gera það aftur.

„Við stillum klukkuna vitlaust á Íslandi. Hádegið er á vitlausum tíma og þar af leiðandi er alltof mikið myrkur á morgnana. Lýðheilsurannsóknir sýna að þetta eykur þreytu og jafnvel þyngsli í sálinni og kemur sérstalega illa niður á unglingum,“ segir Guðmundur.

Viðtalið við Guðmund er hægt að sjá í þættinum Pólitíkin.