Allt að hundrað gætu sloppið við fangelsisvist

Fyrirsjáanlegt er að verði ekkert að gert til að fjölga fangarýmum í landinu munu dómar fyrnast vegna plássleysis, að mati dómsmála- og mannréttindaráðherra. 14 dómar kunna að fyrnast í ár og á næsta ári sökum plássleysis. Á árunum 2012 og 2013 má búast við því að um 100 dómar fyrnist. Þetta kemur fram í svari Rögnu Árnadóttur, dómsmála- og mannréttindaráðherra, við fyrirspurn Vigdísar Hauksdóttur, þingmanns Framsóknarflokksins, um plássleysi í fangelsum og fésektir.

Fram kemur í svarinu að á árum 2000 og til 15. mars 2010 létust 20 dómþolar áður en til afplánunar kom. Frá árinu 2000 og til loka árs 2009 fyrndust fimm dómar. Engir dómar fyrndust á árunum 2003 til 2007 en þrír á árunum 2008 til 2009.

Nokkrum erfiðleikum er bundið að meta í hvaða mæli dómar munu fyrnast enda spila þar inn í þættir á borð við fjölda gæsluvarðhaldsúrskurða á næstu missirum, að fram kemur í svari Rögnu.

„Við þessu þarf að bregðast. Samþykkt hefur verið í ríkisstjórn að ráðast í byggingu nýs fangelsis með a.m.k. 40 fangarýmum að því tilskildu að fjármögnun fáist. Er það mál í vinnslu í ráðuneytinu. Einnig er í skoðun í ráðuneytinu hvernig unnt er að beita öðrum aðferðum við afplánun refsinga en fangelsisvist, svo sem rafrænu eftirliti með afplánunarföngum. Þá er rétt að taka fram að tekið hefur verið í notkun opið fangelsi að Bitru en þar má vista 20 fanga," segir ráðherra.

Skulda 1,1 milljarð í sektir

Í svari Rögnu kemur fram að tekin hafi verið ákvörðun um að 1.799 einstaklingar skuli afplána vararefsingu vegna ógreiddra fésekta. Þessir einstaklingar skulda rúmlega 1,1 milljarð í sektir og og þurfa ella að afplána samtals 29.995 daga í fangelsi. Með öðrum orðum eru 1.799 einstaklingar á biðlista eftir að afplána vararefsingu vegna ógreiddra fésekta.

„Þessi mál eru í fyrningarhættu, m.a. vegna þess að ekki hefur verið unnt að boða þessa einstaklinga í afplánun. Gerður er sá fyrirvari við heildarfjárhæð sektanna að 20 einstaklingar sem skulda u.þ.b. helminginn af heildarupphæðinni munu líklega afplána sektina með samfélagsþjónustu. Þegar fangelsi að Bitru tekur til starfa í næsta mánuði er gert ráð fyrir að 5 rými verði nýtt til afplánunar á vararefsingum."

Ríkið hefur afskrifað um 132 milljónir

Ríkið hefur afskrifað tæplega 132 milljónir í sektir sem hafa vararefsingu á bak við sig frá árinu 2000 til loka árs 2009.

Í svari Rögnu segir að erfitt sé að áætla hversu mikið hlutfall af þessari heildarfjárhæð hefði verið unnt að innheimta ef fjöldi afplánunarrýma hefði verið nægilegur til að boða alla dómþola til afplánunar vararefsingar. Reynslan hafi sýnt að fjölmargir greiði sektir þegar þeir standi frammi fyrir því að þurfa að afplána refsingu í fangelsi.

„Minnt skal á það sem áður er fram komið um að nálægt helmingur af þeim rúmlega milljarði sem nú er útistandandi hjá einstaklingum, sem ákveðið hefur verið að skuli afplána vararefsingu fésekta, stafar frá tiltölulega fáum einstaklingum, sem væntanlega munu taka refsingu út með samfélagsþjónustu. Líklegt virðist að verulegur hluti af hinum helmingnum gæti innheimst ef afplánunarrými verða til staðar. Þess ber að geta að einstaklingar sem ákveðið hefur verið að afplána eigi vararefsingu geta hvenær sem er komist hjá því að sitja inni með því að greiða sektina eða sitja skemur inni með því að greiða inn á sektina."