EFTA-dómstóllinn staðfestir ábyrgð vinnuveitenda

Einungis í undantekningartilvikum getur það samræmst tilskipunum ESB um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum að gera starfsmann ábyrgan fyrir öllu eða meginhluta tjóns sem hann verður fyrir vegna vinnuslyss, þegar fyrir liggur að vinnuveitandi hefur ekki farið að reglum um öryggi og heilsu á vinnustað. Þetta er staðfest í dómi EFTA-dómstólsins frá í morgun.

Greint er frá dómnum á vef Alþýðusambands Íslands.

Í dómsorði segir að „Meðal undantekningartilvika má nefna þegar starfsmaður hefur sjálfur valdið slysi af ásetningi eða stórfelldu gáleysi. Jafnvel í slíkum tilvikum myndi alger höfnun skaðabóta þó eigi síður vera úr hófi íþyngjandi og ekki í samræmi við tilskipanirnar, nema svo sérstaklega hátti til að starfsmaður hafi átt talsvert meiri sök á slysi en vinnuveitandi."

Jafnframt staðfestir dómstóllinn að íslenska ríkið geti borið skaðabótaábyrgð gagnvart einstaklingum sem ekki hafa fengið skaðabætur, alveg eða að hluta vegna þess að Ísland hefur innleitt umræddar tilskipanir með ófullnægjandi hætti.

Málavextir voru þeir að stefnandi sem er íslenskur smiður var hinn 28. júlí 2001 við vinnu á byggingarsvæði verslunarmiðstöðvarinnar Smáralindar ásamt tveimur samstarfsmönnum sínum. Stefnandi slasaðist þegar hann féll í gegnum gipsplötur af gólfbitum millilofts sem sett hafði verið upp til bráðabirgða og lenti á steingólfi fimm metrum neðar. Hann hlaut af bæði tímabundið og varanlegt líkamstjón og stefndi í kjölfarið vinnuveitanda sínum til greiðslu skaðabóta.

Með dómi Hæstaréttar Íslands 20. desember 2005 var skaðabótakröfu stefnanda á hendur vinnuveitanda hans vegna vinnuslyssins endanlega hafnað. Hæstiréttur taldi raunar að unnt hefði verið að tryggja frekar öryggi starfsmanna, með því að leggja þvert ofan á bitana mannheldan við sem þeir hefðu getað gengið eftir. Þó var í dómi Hæstaréttar talið, að ekki hefði verið þörf á að vinnuveitandi stefnanda gæfi honum sérstök fyrirmæli eða leiðbeiningar þar að lútandi. Eins og atvikum málsins var háttað og með vísan til 1. mgr. 26. gr. laga nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, var talið að skylda til að grípa til varúðarráðstafana hafi verið í verkahring stefnanda sjálfs. Samkvæmt þessu taldi Hæstiréttur ekki unnt að rekja slysið til sakar vinnuveitandans og sýknaði hann af bótakröfu stefnanda. Þessari niðurstöðu hefur EFTA-dómstóllinn nú snúið við og staðfest að íslenska ríkið getur verið skaðabótaskylt vegna hans.

Dómurinn hefur ekki þýðingu vegna vinnuslysa sem orðið hafa eftir desember 2009 en þá tóku gildi breyttu skaðabótalögum á þann veg að verði starfsmaður fyrir líkamstjóni í starfi sínu, þá skerðist ekki réttur hans til skaðabóta vegna meðábyrgðar nema hann hafi af stórkostlegu gáleysi eða ásetningi átt þátt í að tjónsatburður varð. Sama á við ef um banaslys er að ræða. Þessi breyting á skaðabótalögum var gerð í kjölfar kröfu ASÍ við frágang kjarasamninga 2008 og var tekin var upp í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar af því tilefni.

Í framhaldi þessa dóms EFTA-dómstólsins er rétt fyrir allt launafólk sem hafnað hefur verið um skaðabætur vegna líkamstjóna við vinnuslys á síðustu árum, alveg eða að hluta vegna eigin sakar, og þar sem upplýst hefur verið að reglur um öryggi aðbúnað og hollustuhætti hafa verið brotnar, að láta lögmenn sína taka málin til endurskoðunar.