Dósent segir lög um gengislánin brjóta stjórnarskrá

Stjórnvöld gætu bakað sér skaðabótaábyrgð verði boðað frumvarp, sem ætlað er að jafna stöðu þeirra sem tekið hafa gengistryggð lán, að lögum, segir dósent við lagadeild Háskóla Íslands. Hann varar við slíkri lagasetningu og hvetur til þess að stjórnvöld reyni að ná samkomulagi við lánafyrirtækin um lausn málsins.

„Það er fyrir hendi virkur réttarágreiningur um hvort ýmis af þeim lánum sem veitt voru í aðdraganda hrunsins voru í íslenskum krónum eða erlendum gjaldeyri, og það er hlutverk dómstóla, ekki stjórnvalda, að leysa úr þeim ágreiningi,“ sagði Benedikt Bogason, dósent við lagadeild Háskóla Íslands, á opnum fundi um dóm Hæstaréttar í málaferlum vegna gengistryggðra lána.

Hæstiréttur hefur komist að því að óheimilt hafi verið að gengistryggja lán í íslenskum krónum. Benedikt benti á að ekki væri þar með sagt að ólögmætt væri að veita lán sem sannarlega séu alfarið í erlendri mynt.

Eignarréttur er friðhelgur samkvæmt stjórnarskrá, og setji stjórnvöld lög þar sem eignir eru rýrðar getur það bakað ríkinu skaðabótaábyrgð, sagði Benedikt. Stjórnvöld hafa tilkynnt að ætlunin sé að setja lög þar sem staða einstaklinga með gengistryggð lán sé jöfnuð, burtséð frá ákvæðum hvers lánasamnings.

Þar sem ágreiningur er um samninga njóta báðir aðilar þess réttar að skjóta ágreiningnum til dómstóla, sagði Benedikt.

„Ef niðurstaðan er sú að einhver af þessum fjölmörgu lánasamningum […] er með réttu talin umsamin lán í erlendum myntum, þá vaknar sú spurning hvort það að gera slík lán ólögmæt brjóti í bága við stjórnarskrána,“ sagði Benedikt.

Með því að færa lögmætt erlent lán í íslenskar krónur frá þeim tíma sem það var tekið er verið að lækka höfuðstólinn verulega. Það getur varla talist annað en veruleg eignaskerðing, segir Benedikt. Slíkt geti bakað stjórnvöldum skaðabótaskyldu.

„Þannig yrði niðurfærslan ekki í boði erlendra kröfuhafa heldur í boði ríkisins. Ríkissjóður þyrfti þá að axla byrðarnar af þessu og bæta það tjón sem af þessu hlytist,“ sagði Benedikt.

Hann sagði leiðina út úr þessum vanda vera þá að stjórnvöld næðu bindandi samkomulagi við lánafyrirtæki um hvernig eigi að fara með þessi lán. Mikilvægt sé að gera það frekar en að setja lög, til að koma í veg fyrir málaferli og skaðabótakröfu síðar.

brjann@frettabladid.is