Lækkum ökuleyfisaldur

Fréttir af slysum ungmenna við akstur síðustu daga hafa vakið athygli mina. Oftar en ekki er um afleiðingar ofsaaksturs að ræða. Óhörnuð og reynslulítil ungmenni að gera hluti í umferðinni sem ekki eiga heima þar. Það vekur manni spurningar um orsök þess að þetta gerist. Er þetta afleyðing af agaleysi samfélagsins eða rangri uppbyggingu ökunáms ? Líklega hafa báðir þættir áhrif en mér er nær að ætla að skipulag ökunáms vegi þar þyngra.

En hvers vegna er ég að skrifa þessa grein ? Jú, því mig langar að segja frá hvernig hluti mestu bílaþjóðar heimsins þjálfar og fræðir sína nýju ökumenn. Dóttir mín sem verður 17 ára í September nk hefur ekið bíl löglega í tæp 2 ár !! Nú fyrir skemmstu fékk hún heimild til að aka bíl og jafnframt að hafa jafnaldra sína sem farþega. Það kom sér reyndar vel því að fjórir vinir frá Íslandi voru að koma í heimsókn.

Maine fylki í Bandaríkjunum breytti fyrir nokkrum árum áherslum í þjálfun nýrra ökumanna. Ástæða breytingana var að stemma stigu við ótímabærum dauða ungs fólks og alvarlegum slysum. Kerfið hefur verið það árangurs ríkt að Alríkisstjórnin hefur litið til þess í leiðbeiningum til annarra fylkja um úrbætur. Grunn hugmyndin er sú að ungmennunum er gert að þjálfa sig í akstri í minnst 1 ár áður en þeim er heimilt að aka ein með jafnöldrum sínum.

Aðstæður til aksturs í meginhluta Maine eru ekki ósvipaðar okkar. Vetur eru snjóþungir og hálka á vegum ekki óalgeng. Þá leiðir nálægð sjávar til þess að hitastig er oft við frostmark í fjölmennstu byggðarlögunum. Vetrardekk eru óalgeng og því flestir sem aka á grip litlum sumardekkjum Þetta leggur því hættur fyrir ökumenn og því nauðsynlegt að þjálfa þá vel áður en þeir fá full réttindi til aksturs. En hættur eru ekki bara á veturna og því er þjálfun ökumanna við almenn aksturskilyrði mikilsvægust til að geta brugðist við margbreytileika umferðarinnar.

Þessa þörf fyrir þjálfun er grunnurinn að því kerfi sem komið hefur verið á í Maine. Þar byggir ökukennsla og réttindi nýrra ökumanna á eftirfarandi:

1. Bóklegt nám, gjarnan kvöldskóli 2-3 vikur sem líkur með skriflegu prófi. Kennslubókin er lögð til af yfirvöldum án endurgjalds.

2. Samhliða bóklegu námi er verkleg ökukennsla undir leiðsögn kennara minnst 10 ökutímar.

Nemanda er heimilt að byrja námið þegar hann hefur náð 15 ára aldri.

3.Hafi nemandi lokið ofangreindu og staðist bóklega prófið fær hann leyfi til æfinga¬aksturs. Æfingaakstur fer fram undir leiðbeiningu ökumanna sem eru eldri en 21 árs og hafa haft ökuréttindi í tilgreindan lágmarkstíma. Haldin skal dagbók yfir aksturinn, lágmarks fjöldi ökutíma er 35 klst og skal þar af minnst 5 klst hafa farið fram í myrkri.

4. Verklegt ökupróf fá þeir að þreyja sem hafa náð 16 ára aldri og hafa stundað æfingaakstur að lágmarki í 6 mánuði.

5. Standist ökumaður prófið fær hann samstundis ökuleyfi. Sé ökumaður yngri en 21 árs fær hann takmarkað leyfi fyrstu 6 mánuðina. Honum er óheimilt að hafa jafnaldra sína (yngri en 21) aðra en fjölskyldumeðlimi með sér í bílnum.

6. Þegar þessi 6 mánuðir eru útrunnir og ekkert hefur borið upp á þá hefur þessi nýi ökumaður öðlast full réttindi.

Líklega þykir einhverjum þetta flókið kerfi, en það hefur gefið af sér betri ökumenn og lægri slysatíðni. Árangur hefur verið langt umfram væntingar.

Helstu kostir þessa kerfis eru í megin atriðum tveir. Í fyrsta lagi að þjálfunarkrafan er mikil sem færir okkur reyndari nýja ökumenn. Þá finna unglingarnir ekki þrýsting frá félögunum á meðan þeir eru ná tökum á þeim fjölda atriða sem móta góðan ökumann Í öðru lagi tel ég að yngri nemendur séu ekki eins mótaðir einstaklingar og taka betur leiðbeiningu. Reyndar nota margir áþekk rök til þess að hvetja til hækkunar ökuleyfisaldurs.

Grein þessi er einvörðungu sett fram til upplýsinga því mér þykir rétt að vekja athygli á nýrri hugsun Það von mín að hún nýtist þeim sem um málið fjalla.

Þá er að lokum gaman að geta þess að hinir ungu gestir okkar frá Íslandi, allir 17 ára, öfunduðu heimasætuna af því að hafa verið skylduð í alla þessa þjálfun. Þau hefðu gjarnan kosið sama kerfi.

Höfundur er tæknifræðingur.