Breyttir tímar á bókasafni

Blindrabókasafn Íslands þjónustar alla þá lesendur sem glíma við lestrarerfiðleika en þar geta gestir fengið lánað afþreyingar, náms- og fræðsluefni sér að kostnaðarlausu.

Safnið hefur aukatekjur af útgáfu hljóðbóka og á dögunum komu út sjö nýjir titlar á þeirra vegum.

„Útgáfan er aukabúgrein hjá okkur því sem ríkisfyrirtæki er okkur ætlað að hafa sértekjur,“ segir Einar Haraldsson, starfsmaður safnsins. „Við tökum ekki gjald af okkar lánþegum en þetta er okkar leið til fjáröflunar. En svo er líka gaman að geta komið góðum bókum til fólks en því eftirspurnin er mikil.“

Vinsældir hljóðbóka hafa aukist hratt með árunum og nú starfa fleirri aðilar að slíkri útgáfustarfssemi, til dæmis forlögin Hljóðbók.is og Dimma. Einar bendir á að Blindrabókasafnið sé í ákveðinni klemmu sem ríkisfyrirtæki. „Markaðurinn er sveltur en hann veit það kannski ekki sjálfur,“ segir Einar og bendir á að Blindabókasafnið megi til dæmis ekki auglýsa sínar bækur. „Við megum ekki skemma fyrir þeim sem hafa lifibrauð sitt af sambærilegir útgáfu með niðurgreiddum bókum. Sem þjónustufyrirtæki ber okkur samkvæmt lögum að vinna að ákveðnum málum og því megum við ekki gleyma okkur í þessu og verða útgáfufyrirtæki. Þetta verður að vera aukabúgrein og má ekki kosta okkur neitt heldur aðeins skila ágóða inn í reksturinn.“

Öflugt starf

Á Blindrabókasafninu eru lesnir inn um 150-200 titlar á ári en þriðjungur þess er námsbækur á framhaldsskólastigi. „Við lesum inn úrval af útgáfu hvers ár af ólíkum bókmenntagreinum og textum. Við reynum að velja það sem við teljum að muni nýtast, helstu ævisögur, skáldsögur og svo framvegis,“ útskýrir Einar.

Nú koma til dæmis út ævisögurnar Ég elska þig stormur, ævisaga Guðjóns Friðrikssonar um Hannes Hafstein og saga Ingólfs Margeirssonar, Afmörkuð stund sem og metsölubækurnar Vetrarborgin eftir Arnald Indriðason og Baróninn eftir Þórarinn Eldjárn. „Við lesum líka inn verk ef blindir biðja um þau sérstaklega enda eru þeir forgangshópur hjá okkur,“ segir hann.

Alls hefur Blindabókasafnið gefið út um níutíu titla á almennan markað en á sjötta þúsund bækur eru til útláns fyrir lánþega safnsins. Einar áætlar að virkir notendur þess séu um þrjú þúsund talsins og áréttar að duglegustu lesendurnir hlusti á hátt í hundrað stundir á viku. Starfsmenn safnsins velja efni til útgáfu úr safneigninni og er það að mörgu að huga, til dæmis hversu söluvænlegt efnið er og gæði lestursins.

Nú er unnið að því að koma eldra efni safnsins yfir á stafrænt form því tími kasettunnar er víst að renna sitt skeið. „Lánþegar okkar eru kannski síðasta fólkið í landinu sem notar kasettutækin. Það er orðið viðtekið í dag að spila efnið sem mp3 skjöl, ýmist í tölvu eða hlaða því niður í ipod, eða af geisladiskunum. Nú komum við heilli bók á einn disk og þar munar miklu fyrir okkur.“



Viðhorfið að breytast

„Hljóðbækur eru mjög vinsælar á bókasöfnum og fólk vill nýja titla. Það er allt annað viðhorf til þessarar útgáfu því fólk er farið að tala um rétt sinn til þess að fá bækur lesnar. Hljóðbókin er þó öðruvísi að því leyti að fólki finnst hún ekki vera eign, þó maður eigi allar útgefnar hljóðbækur þá er fólk ekkert að sýna það sérstaklega, þær þykja ekki flottar í hillu.“

Lesturinn skiptir líka miklu máli. „Það eru tískusveiflur í honum eins og öðru. Sumir vilja láta leika textann, aðrir ekki. Þá þarf að fara bil beggja en ég myndi segja að við værum frekar íhaldssöm.“ Einar útskýrir að ákveðið kynslóðabil sé í smekk fólks á lestri, til dæmis fúlsi yngri kynslóðir við lestri Brynjólfs Jóhannessonar á Manni og konu, einum frægasta lestri allra tíma.

„Við lesum ekki tímarit en það væri til dæmis full ástæða til þess að lesa inn rit á borð við Tímarit Máls og menningar eða Gestgjafan, jafnvel Frey. Þetta er gert í nágrannalöndum okkar,“ segir Einar.

Sýnileikinn

„Nafnið Blindrabókasafn Íslands er orðið dálítið misvísandi,“ segir Einar og útskýrir að áætlað sé að 10% hverrar þjóðar séu lesblind og auk þess fjölgar eldri borgurum sem nýta sér þjónstu safnsins. „Það er spurning hvort við þrufum að huga að nafnabreytingu.“

Eins og áður segir eiga allir þeir sem eiga erfitt með að lesa letur rétt á þjónustu safnsins, þar með taldir eldri borgarar yfir 80 ára aldri, öryrkjar og lesblindir.

Einar hvetur alla þá sem telja sig eiga rétt á þjónustu safnsins til að kynna sér starfsemi þess og nefnir þar sérstaklega lesblint fólk sem komið er af skólaaldri og „dottið úr lestri“, það gerir lítið af því að lesa sér til yndis og ánægju. „Við erum vel þekkt sem stofnun en mættum vel vera sýnilegri,“ segir hann að lokum. Nánari upplýsingar um starfsemina og safnkostinn er að finna á heimasíðu þeirra www.bbi.is.