Tíundi hver nemi haldinn átröskun

Frumniðurstöður nýrrar íslenskrar rannsóknir benda til að allt að einn af hverjum tíu nemendum í framhaldsskólum landsins sé haldinn átröskun eða hafi einhver einkenni átröskunar.

Rannsóknina gerðu Guðlaug Þorsteinsdóttir geðlæknir og Lilja Ósk Úlfarsdóttir, doktor í sálfræði, en þær hlutu styrki meðal annars úr vísindasjóði Landspítala - háskólasjúkrahúss til að kanna faraldsfræði átraskana í framhaldsskólum á Íslandi.

"Við gerð þessarar rannsóknar notuðum við nýlegan spurningalista sem gefur vísbendingar um sjúkdómsgreiningar," segir Guðlaug. "Í ljósi frumniðurstaðna sýnist okkur að átröskun af einhverju tagi sé algengari í aldurshópnum sem er á framhaldsskólastigi en við bjuggumst við. Listinn var lagður fyrir nemendur í framhaldsskólum á höfuðborgarsvæðinu, nágrannasveitarfélögunum og nokkrum skólum úti á landsbyggðinni. Stærsta úrtakið var af höfuðborgarsvæðinu."

Guðlaug segir ekki hægt að fullyrða að unglingum á þessum aldri sem hafa einkenni um átröskun hafi farið fjölgandi þar sem ekki hafi verið gerðar aðrar sambærilegar rannsóknir. Hins vegar benda margar erlendar rannsóknir til að tilfellum átraskana, sérstaklega vægari tegunda, hafi fjölgað mikið á síðustu árum. Átröskun sé örugglega jafntíð hér á landi og á hinum Norðurlöndunum. Hún segir enn fremur að bæði sé um stráka og stelpur að ræða, en stúlkurnar séu þó mun fleiri.

Lotugræðgi sé mun algengari en lystarstol. Þá sé þriðja tilbrigðið, blandaðar átraskanir, sem eru vægari tegundir átraskana, stærsti hópurinn. Þar sé um einstaklinga að ræða sem séu með megrunaráráttu, séu alltaf að reyna að létta sig, haldi í við sig með mat, jafnvel framkalli uppköst, noti hægðalyf eða megrunarlyf og hamist í heilsurækt.

Í þetta fari mikill tími og orka. Ástæður átraskana geti verið fjölþættar en aukna tíðni megi trúlega fyrst og fremst rekja til mikils félagslegs þrýstings á tiltekna staðlaða útlitsímynd sem sé forsenda fyrir velmegun og hamingju. "Átröskun fylgir oft kvíði og þunglyndi og þessum einstaklingum líður illa," segir Guðlaug. "Það getur enginn verið fullkominn og þarna er verið að eltast við hið ómögulega í stað þess að leggja áherslu á líkamlegt heilbrigði og sterka sjálfsmynd. Fólk er mismunandi og allir hafa sín sérkenni, það geta ekki allir verið eins."

Guðlaug undirstrikar að um algerar frumniðurstöður rannsóknarinnar sé að ræða og því beri að fara varlega með túlkun þeirra, þótt ákveðnar vísbendingar liggi fyrir.