Helmingur mannkyns verður með nærsýni árið 2050

Af hverju erum við að verða nærsýn? Mögulega er tölvunni um að kenna, en svo gæti verið að maðurinn sé einfaldlega að aðlagast nýjujm og breyttum veruleika.

Þýski stjörnufræðingurinn Jóhannes Kepler varði ævi sinni í bóklestur og aðra nákvæmnisvinnu. Heill áratugur hvarf ofan í ítarlega gagnaskrá Týchó Brahe um ferðir Mars. Kepler ályktaði árið 1609 að braut reikistjörnunnar væri ekki hringur, heldur sporbraut.

En þessi mikla gjöf Keplers var ekki án fórna. „Þeir sem stunda mikla nærvinnu verða nærsýnir,“ ritaði Kepler árið 1611 í bókinni Dioptrics. Segja má að Kepler, sem lést sjóndapur, hafi óafvitandi fórnað sjón sinni svo við hin gætum gætum séð heiminn betur. Hann var sannfærður um að nærsýni væri afleiðing nærvinnu og fjórum öldum síðar eru vísindamenn enn að deila um orsök hennar.

Tíðni nærsýni hefur aukist gríðarlega á síðustu árum. Sumir ganga svo langt að tala um heimsfaraldur nærsýni. Erfiðlega hefur gengið að henda reiður á umfangi vandans, enda er tíðni nærsýni afar breytileg milli landsvæða og kynstofna. Vísindamenn á vegum Brien Holden-sjónsetursins í Sydney freistuðu þess á dögunum að varpa ljósi á þetta umfang og áætla tíðni nærsýni til ársins 2050.

Niðurstöðurnar voru birtar í vísindatímaritinu Ophthalmology en þar eru teknar saman niðurstöður 4.288 greina um nærsýni og ljósbrotsgalla.

Heimur í nærmynd

Vísindamennirnir áætla að árið 2020 verði rúmlega 2,6 milljarðar manna með nærsýni, samanborið við 1,4 milljarða um aldamót. Aukningin heldur áfram næstu áratugi, þangað til árið 2050 þegar vel yfir 4,7 milljarðar manna verða með nærsýni. Fólksfjöldaspá Sameinuðu þjóðanna gerir ráð fyrir því að fólksfjöldi verði rúmlega 9,7 milljarðar árið 2050. Þetta þýðir að tæplega helmingur mannkyns verður með nærsýni um miðja öld (49,8%).

Vísindamennirnir skoðuðu einnig tíðni nærsýni á háu stigi. Mikilli nærsýni geta fylgt alvarlegir fylgikvillar. Aukin hætta á sjónhimnulosi og skemmdum á augnbotnum, gláka o.fl. Alvarleg nærsýni getur valdið sjónskerðingu og í versta falli blindu. Árið 2000 voru 163 milljónir með nærsýni á háu stigi (-5). Það mun fjölga jafnt og þétt í þessum hópi þangað til árið 2050 þegar tæpur milljarður manna glímir við alvarlega nærsýni.

„Af þeim rannsóknum sem til eru þá er nærsýni að aukast eiginlega um allan heim, en þó mishratt,“ segir Einar Stefánsson, prófessor við læknadeild Háskóla Íslands og forstöðumaður fræðasviðs í augnlæknisfræði. „Helst er aukningin hröðust í Austur-Asíu. Kína og Asíulöndin skera sig úr þar sem tíðnin er gríðarlega há.“

Í fangelsi nærsýni

Í raun gera vísindamennirnir ráð fyrir að aukningin í Austur-Asíu verði svo mikil að árið 2050 verði 65,3 prósent fólks þar með nærsýni. Á öðrum landsvæðum verður aukningin svipuð. 58,4 prósent í Norður-Ameríku og 56,2 prósent í Vestur-Evrópu, svo dæmi séu tekin.

Kostnaðurinnsem fylgir þessu er síðan verulegur. Þjóðir heims verja sem stendur 202 milljörðum Bandaríkjadala á ári í meðferð við ómeðhöndluðum ljósbrotsgalla (helsta orsök hans er nærsýni). Einar bendir á að mesti kostnaðurinn felist einmitt í ómeðhöndluðum fylgikvillum. Þannig er þetta sérstaklega alvarlegt vandamál í fátækari löndum þar sem þjónusta augnlækna er af skornum skammti.

Einar rifjar upp þegar öldruð kona frá Kambódíu leitaði til hans þegar hann starfaði í Bandaríkjunum. Þetta var skömmu eftir Víetnamstríðið og hún kom til Bandaríkjanna sem flóttamaður. Hún hafði verið blind alla sína ævi. Einar og samstarfsfólk hans komust að því að konan var ekki blind, heldur gríðarlega nærsýn.

„Við mældum hana og þar með sá hún í fyrsta sinn á ævinni,“ segir Einar. „Þetta er ekkert einsdæmi í fátækum löndum. Þar er verulega nærsýnt fólk. Þau fá ekki hjálpartæki og eru blind í framkvæmd. Þetta er dýrasti þátturinn.“

„Farið út að leika ykkur!”

Hjá mönnum stjórnast allt af erfðum og umhverfi en erfðir útskýra ekki þessi miklu aukningu. „Það hlýtur að vera umhverfið,“ segir Einar. „Það er ýmislegt sem bendir til að mikil nærvinna eins og lestur og að nota tölvu eða síma, stuðli að nærsýni. […] Þetta er athyglisvert, því það er hægt að líta á þetta að vissu leyti sem aðlögun. Því ef maður er nærsýnn, þá sér maður auðvitað betur það sem er nær sér. En það er ekkert niðurneglt í þessu.“

Það mun reynast erfitt að stemma stigu við aukinni tíðni nærsýni. Einar bendir á að þrátt fyrir tilraunir með skurðaðgerðir og lyf er engin fyrirbyggjandi aðferð til. „Það eru vísindamenn um allan heim að rannsaka nærsýni. Menn horfa á þessar ógnvekjandi tölur og segja: „Hvernig komum við í veg fyrir þessa þróun“?

Nokkrar rannsóknir gefa til kynna að svarið sé nokkuð einfalt. Ungt fólk þarf einfaldlega að leggja niður bókina, tölvuna eða símann og fara út. Ein slík rannsókn sýndi fram á að ungmenni þurfa að vera utandyra í þrjár klukkustundir á dag og í birtu sem nemur 10.000 lux, sem er venjulegur bjartur dagur. Birta í sæmilega lýstri kennslustofu er 500 lux. Þessi litla rannsókn mun ekki leysa vandamálið. Kepler fann lausnina í gleraugum sem hann þróaði fyrir nærsýni. Snillingar eins og Kepler eru þó ekki á hverju strái, það liggur í augum uppi.