Spár um orkutapið hafa allar ræst

Framleiðslugeta orkuvinnslusvæðis Hellisheiðarvirkjunar fellur nákvæmlega á þeim hraða sem vísindamenn Orkuveitu Reykjavíkur gerðu ráð fyrir um mitt ár 2013. Uppsett afl virkjunarinnar er 303 megavött (MW) en orkuvinnslusvæðið stendur undir innan við 270 MW í dag.

Fallið 6 megavött á ári

Fréttablaðið greindi frá því fyrst miðla í júní 2013 að rannsóknir á jarðhitasvæðum í Henglinum leiddu í ljós að núverandi vinnslusvæði Hellisheiðarvirkjunar standa ekki undir fullri framleiðslu til frambúðar, og á þeim tímapunkti hafði verulega verið dregið úr rafmagnsframleiðslu. Vinnslusvæðið reyndist minna og ekki eins orkuríkt og talið hafði verið við uppbyggingu virkjunarinnar, sem í því ljósi var of hröð.

Þegar fréttin var skrifuð hafði virkjunin framleitt á fullum afköstum til ársloka 2012 en gat um sumarið mest framleitt 276 megavött. Sérfræðingar töldu raunhæft að afköst hennar myndu falla um sem nemur 5-6 megavöttum á ári sem hefur gengið eftir.

269 MW

Þetta staðfestir Páll Erland, framkvæmdastjóri Orku náttúrunnar (ON), dótturfyrirtækis OR sem virkjanir fyrirtækisins falla undir, í viðtali við Fréttablaðið. Þær upplýsingar fengust til viðbótar frá ON að undanfarnar vikur var virkjunin að skila 269 MW. Í skriflegu svari ON til Fréttablaðsins kemur fram að heildarframleiðsla Hellisheiðarvirkjunar var árið 2012, fyrsta heila árið sem allar sjö aflvélar virkjunarinnar voru í notkun, rúmlega 2,49 milljónir megavattstunda (MWst). Sambærilegar tölur ársins 2013 og 2014 eru reyndar litlu lægri, eða 2,39 milljónir MWst. Þessar framleiðslutölur eru hins vegar hærri en geta orkuvinnslusvæðis virkjunarinnar gefur tilefni til, en fyrir því eru nokkrar ástæður.

Tæknilausnir skila miklu

Aðgerðir hvortveggja í gufuveitu Hellisheiðarvirkjunar og í niðurrennslisveitunni hafa spornað gegn framleiðsluminnkun. Tæknifólk ON hafa undanfarna mánuði haldið framleiðslunni uppi með því t.d. að taka inn á gufuveitu virkjunarinnar blautari holur (hærra hlutfall vökva á móti gufu) en æskilegt er í eðlilegu árferði. Gripið hefur verið til aðgerða til að auðvelda að losna við það aukna vatnsmagn í vinnslurásinni sem þessu fylgir. Tæknilegar lausnir hafa einnig gert það kleift að halda uppi framleiðslu með því að fresta eða breyta viðhaldsáætlunum.

Vatnsskortur

Margt spilar hér inn í. Landsnet fór fram á það fyrir vorleysingar í fyrra að raforkuframleiðendur leituðust við að halda uppi sem mestri framleiðslu til að mæta viðvarandi vatnsskorti sem Landsvirkjun bjó þá við – en lónstaða virkjana Landsvirkjunar var töluvert í fréttum á þeim tíma og skerðingar á orku til stórra viðskiptavina fyrirtækisins. Þessu kalli svaraði ON með því að fresta upptekt á aflvélum sem aftur skiluðu svipaðri heildarframleiðslu Hellisheiðarvirkjunar árin 2014 og 2013 í heildina.

Því hefur framleiðsla í Hellisheiðarvirkjun verið allmiklu meiri en hún væri ef rekstur virkjunarinnar væri samkvæmt því sem best er í tilliti til álags og fleiri þátta. Aftur á móti má ætla að tekjutap ON sé ekki eins mikið og gert var ráð fyrir árið 2013.

Tekjutap ON vegna sex megavatta minni afkastagetu Hellisheiðarvirkjunar hefði verið tæplega fjórtán milljónir króna á mánuði ef ekki væri gripið til aðgerða. Það eru um 160 milljónir á ársgrundvelli en sú upphæð tvöfaldast á hverju ári án aðgerða. Þessi kostnaður kemur tilvegna nauðsynlegra kaupa OR á orku frá Landsvirkjun til að vega upp framleiðslutapið og uppfylla samninga um orkuafhendingu.

Hverahlíð

Þegar ljóst var sumarið 2013 að vinnslusvæðið stæði ekki undir væntingum og gæti því ekki keyrt allar sjö aflvélar Hellisheiðarvirkjunar fæddist sú hugmynd að tengja Hellisheiðarvirkjun við háhitasvæðið í Hverahlíð, þar sem OR áætlaði að byggja næstu stóru jarðhitavirkjun sína. Þetta verkefni er nú komið af stað.

Páll Erland kynnti fjárfestingaáætlun ON á útboðsþingi á dögunum, en hún hljóðar upp á þrettán milljarða króna á næstu fimm árum. Stærsta einstaka verkefnið er lagning Hverahlíðarlagnar frá borholum við Hverahlíð á Hellisheiði að Hellisheiðarvirkjun. Mestur þungi framkvæmda er nú í ár; frágangi lagnarinnar mun ljúka 2016. Um 2,5 milljarðar renna til þess verkefnis á árinu en fjárfestingin alls er áætluð tæpir fjórir milljarðar króna.

Jafnvægislist

Markmið ON er að jafnvægi náist í rafmagnsframleiðslu Hellisheiðarvirkjunar með fullum afköstum, en ljóst er að það næst ekki án Hverahlíðarlagnar og gufunnar sem færð er á milli virkjunarsvæðanna. Hvert þetta jafnvægi er, er ekki vitað nákvæmlega en vonir standa til að gufan frá Hverahlíð dugi til þess að koma því á.

Í fjárfestingaáætlun ON skýra umhverfismál að stærstum hluta fjárfestingar árin 2017 til 2019 – gangi áætlunin eftir. Verkefnin snúa að því að draga úr hveralykt og mengun frá Hellisheiðarvirkjun og því að skila vinnsluvatni aftur niður í jarðhitageyminn. Að sögn Páls Erland standa vonir til að þurfa ekki að leggja í allan þennan kostnað, heldur þvert á móti. Áætlunin sé varfærin leið til að eiga handbæra peninga ef þarf að fara út í miklar aðgerðir, segir Páll og staðfestir að engin ný virkjanauppbygging sé inni í áætluninni til 2019 heldur snúist hún um að hlúa að núverandi virkjanasvæðum; á Hellisheiði, á Nesjavöllum og Andakílsvirkjun.

Fjórir milljarðar

Skiljuvatnslögn frá Hellisheiðarvirkjun til sjávar, sem yrði 23,5 kílómetra löng, er innan þessara áforma. Um er að ræða lögn meðfram Þrengslavegi og áfram með Þorlákshafnarvegi til sjávar við Þorlákshöfn, eins og kemur fram í drögum að aðalskipulagi Ölfuss.

Óvissa um niðurdælingu skiljuvatnsins skýrir hugmyndir um lögnina.

Hún er hins vegar háð ýmsum leyfum og verkefnið stutt á veg komið. Fyrsta kostnaðarmat gerir ráð fyrir að lögnin kosti fjóra milljarða króna. Beri aðgerðir sem nú er unnið að á virkjanasvæðinu árangur verður ekki í hana ráðist.

Leynd yfir framleiðslutölum gagnrýnd

Stjórn Orku náttúrunnar krafðist þess í sumar sem leið að stjórn Orkuveitu Reykjavíkur virti trúnað um yfirlit sem var gert um framleiðslutölur Hellisheiðarvirkjunar frá maí 2013 til sama mánaðar 2014. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn og í stjórn OR gagnrýndu þessa kröfu ON með þeim formerkjum að upplýsingarnar ættu að vera uppi á borðum – almenningi til upplýsingar.

Á fundi stjórnar OR frá því 26. janúar sl. ítrekuðu borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins þær óskir sínar að leynd yrði aflétt af framleiðslutölum virkjana ON.

Borgarráð beindi því jafnframt til stjórnar OR, í samráði við stjórn ON, að tryggt væri að uppskipting OR leiddi ekki til minna gagnsæis og upplýsingagjafar til almennings.

Rök ON eru hins vegar að um samtímaupplýsingar var að ræða sem samkeppnisaðilar gætu nýtt sér, og birting framleiðslutalna hefði ekkert breyst frá því sem var áður en rekstrarformi OR var breytt.

Vandi Hellisheiðarvirkjunar

Eftir að Hellisheiðarvirkjun var keyrð með fullum afköstum fylgdust sérfræðingar Orkuveitunnar náið með viðbrögðum jarðhitasvæðisins. Þá kom í ljós allnokkur lækkun á þrýstingi [niðurdráttur] í jarðhitageyminum. Ástæðan er að það svæði sem talið var að gæfi mikla orku, eða Skarðsmýrarfjall, gefur mjög lítið.

Til greina kom að leita nýrra svæða og rannsaka hvort aðrir hlutar af núverandi vinnslusvæði virkjunarinnar gætu gefið meira. Miðað við fjárhagsstöðu Orkuveitunnar árið 2013 vildu forsvarsmenn forðast það, enda kostar ein háhitahola fullkláruð og tengd virkjun á bilinu 400 til 500 milljónir króna.