Ekki hlaupið að því að sanna tjónið

Ekki kemur á óvart að stjórnvöld vilji skoða möguleikann á því að höfða skaðabótamál gegn gerendum í bankahruninu, en mörg ljón eru í veginum fyrir því að útrásarvíkingar verði dæmdir til að greiða himinháar bætur segir lagaprófessor.

Ríkisstjórnin ákvað á þriðjudag að ráða lögfræðinga til að undirbúa skaðabótamál gegn einstaklingum, félögum og fyrirtækjum sem með vanrækslu eða gáleysi hafi valdið íslensku samfélagi tjóni með sínum þætti í bankahruninu.

Vissulega eru minni kröfur gerðar í einkamálum á borð við skaðabótamál og því auðveldara að sýna fram á skaðabótaskyldu en að sýna fram á sekt í refsimáli, segir Guðmundur Sigurðsson, prófessor við lagadeild Háskólans í Reykjavík, og sérfræðingur í skaðabótarétti.

Þannig séu dæmi um að menn sem sýknaðir hafi verið í sakamáli séu síðar dæmdir til greiðslu skaðabóta í einkamáli.

Eitt af þeim vandamálum sem stjórnvöld munu standa frammi fyrir er að sanna nákvæmlega hvert tjónið í hverju og einu tilviki var, segir Guðmundur. Langur tími geti liðið þar til það komi endanlega í ljós.

Annar vandi er að yfirleitt er það vinnuveitandi sem ber ábyrgð á gerðum starfsmanns, og því erfiðara að sækja mál gegn starfsmönnunum en fyrirtækjunum.

Vinnist skaðabótamál er sá sem tapaði yfirleitt dæmdur til að greiða allt það tjón sem sannað þykir að orðið hafi. Um háar upphæðir getur því verið að ræða.

Guðmundur segir þó líklegt að þeir sem sakaðir verði um að hafa valdið ríkinu tjóni í bankahruninu geti bent á ábyrgð ríkisins við lagasetningu og eftirlit. Í skaðabótamálum sé það oft niðurstaðan að sá sem stefni beri hluta tjónsins vegna eigin vanrækslu.

Séu menn dæmdir til að greiða skaðabætur telst það ekki refsing og því kemur dómur í skaðabótamáli ekki í veg fyrir dóm í refsimáli síðar, segir Guðmundur. Afar hæpið sé hins vegar að maður verði dæmdur í sakamáli tapist skaðabótamál fyrst, þar sem sönnunarbyrðin sé þyngri í sakamálunum.- bj