Óljóst hvort launaleynd eigi sér stoð í lögum

Ákvæði um launaleynd í ráðningarsamningum, sem fjölmörg fyrirtæki láta starfsmenn sína skrifa undir, vinnur gegn því að konur og karlar fái sömu laun fyrir sömu vinnu. Óljóst er þó hvort launaleynd á sér stoð í lögum og á það hefur enn ekki reynt hér á landi.

Íslenskar konur lögðu niður vinnu fyrir 30 árum með eftirminnilegum hætti og vildu þannig sýna fram á mikilvægi vinnuframlags kvenna. Ýmislegt hefur áunnist síðustu þrjá áratugi og konur hafa haslað sér völl víða en það skortir enn á að það sé til jafns við karla.

Árið 1975 áttu þrjár konur sæti á Alþingi. Árið 2005 eru þær 21, eða þriðjungur. Í dag eru konur átján prósent framkvæmdastjóra og 22 prósent stjórnarformanna fyrirtækja sem skráð eru í hlutafélagaskrá samkvæmt tölum frá Hagstofunni og hefur sú tala haldist óbreytt síðustu ár. Hlutfall kvenna er hæst í minnstu fyrirtækjunum en minnkar eftir því sem fyrirtækin stækka.

Þá svíður að enn er stórt bil mili launa kvenna og karla. Munur á meðaltímakaupi kynjanna meðal verkafólks og afgreiðslufólks hefur lítið breyst á þrjátíu árum og meðallaun kvenna sem hlutfall af launum karla eru rúm 64 prósent. Munurinn er til staðar hvort sem litið er til opinbera geirans eða almenns vinnumarkaðar, sem hlýtur að teljast athyglisvert í ljósi þess að samkvæmt landslögum ber atvinnurekendum skylda að koma í veg fyrir kynbundna mismunun.

Meðal þess sem vinnur gegn launajafnrétti er svokölluð launaleynd að mati Sifjar Konráðsdóttur hæstaréttarlögmanns. Í Danmörku gera jafnréttislög slík ákvæði í ráðningarsamningum að engu. Það eru hins vegar engin slík ákvæði í íslenskum jafnréttislögum og aldrei hefur á það reynt hvort atvinnurekendur geti neitað að afhenda upplýsingar um laun starfsmanna vegna slíkra ráðningarsamninga.

Fólk ætti að hugsa sig tvisvar um áður en það gengst undir slíka samninga að mati Sifjar. Hún segir það mikilvægt að umræðan eigi sér stað svo launþeginn sé meðvitaður um að hann sé að skrifa undir þetta og velti fyrir sér hvort hann vilji hafa þessi skilyrði fyrir því að vera ráðinn og af hverju. „Ef það er til þess að viðhalda mismunandi launum til karla og kvenna þá eru það vondar tvíbökur," segir Sif.