Ómál­efna­legir dónar fara í skammar­krókinn

„Já, við Gunnlaugur Jónsson og Andri Valur Guðjohnsen erum að setja í loftið nýja virkni á Speakness,“ segir Ingvar Örn Ingvarsson framkvæmdastjóri Veriate og einn eigenda ráðgjafafyrirtækisins Instrument, Cohn & Wolfe á Íslandi. Um er að ræða íslenskan hugbúnað sem þróaður er sérstaklega til að stuðla að betri fjölmiðlun og athugasemdum þar við; nýtt og bætt athugasemdakerfi.

„Þetta er alþjóðleg vara og við gætum þurft að lókalísera Speakness eitthvað.“

Sjálft lýðræðið er undir

Þeir þremenningar hófu þessa vegferð fyrir átta árum en allir eru þeir áhugamenn um fjölmiðla. Þeir stofnuðu fyrirtæki fyrir fimm árum og svo fengu þeir fjármagn til að hrinda þessu úr vör fyrir tveimur árum.

„Nú erum við loks tilbúnir með þetta. Upprunalega hugmyndin var athugasemdakerfi og skorkerfi fyrir fjölmiðla og þá umfjöllun við fréttir. Við mátum það sem svo að vandamálið væri það að fólk væri ekki nógu háttvíst á samfélagsmiðlum og í athugasemdakerfum. Kosningin, sem er í þremur liðum við athugasemdir, er hvort hún sé háttvís, gagnleg og hvort menn séu henni sammála.“

Ingvar Örn segir að fyrir liggi mikil hnignun á fjölmiðlum, miðlarnir hafi tvístrast, fjölmargir smáir miðlar séu til staðar sem erfitt er að skilgreina og gervigreindin hafi hraðað þessari uggvænlegu þróun.

Fjölmiðlalæsi verulega ábótavant

„Fólk er að leita eftir trausti. Það vill geta sýnt traustið með því að kjósa um fréttir, hvort sem þær eru að þess mati góð fréttamennska eða slæm.“

En nú er fjölmiðlalæsi ekki upp á marga fiska; fólk virðist ekkert endilega vita hvað er góð blaðamennska og hvað slæm?

„Klárlega. Þetta er vandamál og eitt af því sem við höfum verið að tala um. En fólk getur verið sammála um að eitthvað sé ekki góð blaðamennska, eins og til dæmis „click bait“…“

... sko, fólk virðist almennt ekki vita hvað „click-bait“ er. Það virðist telja margar góðar fyrirsagnir „click-bait“ þótt þær þjóni nákvæmlega „lögboðnu“ hlutverki sínu sem er að gefa til kynna um hvað fréttin er. Click-bait er að draga fólk til lesturs á fölskum forsendum?

„Já, það er svo annað mál. En fólk getur öðlast skilning á því meðal annars þegar það sér kosningu við fréttir.“

Stuðmenn gjaldþrota

Ingvar segir að almennt séu þeir að veðja á að þeir sem eru virkastir og hafa mestan áhuga á fréttum séu líklegri til að kjósa en aðrir. 

„Þú getur sem sagt sett athugasemd við frétt og fengið kosningu á þá athugasemd. Aðalatriðið er að greina frá því hvort þér finnist fréttamennska góð eða slæm. Hvað vill fólk ekki sjá? Og blaðamaðurinn geti þá að teknu tilliti til þess vandað sig betur, til að mynda í fyrirsögnum.“

En fyrirsagnir eru ekki hluti fréttar, þær eru liður í framsetningu þeirra?

„Já, eða fréttamennskunni í heild sinni. Það hlýtur alltaf að vera huglægt mat. Það verður einhvern veginn að kenna fólki sem gerist með umræðu um fréttamennsku og það lærist yfir tímann. Lesandi hefur þessa skoðun á fréttinni hvort sem okkur líkar betur eða verr. Með þessu móti færðu mun milli blaðamanna á miðlum, þú færð kosningu milli eðlis frétta, mun milli miðla og lesenda líka.“

Ingvar Örn nefnir dæmi um frétt: Stuðmenn gjaldþrota. „Þetta var rafverktakafyrirtæki á Suðurnesjum sem var gjaldþrota. Ekki hljómsveitin. Blaðamaður vissi alveg hvað hann var að gera. Þarna er verið að spila með fólk sem getur verið í lagi en aðhaldið verður að vera til staðar. Við erum ekki að reyna að spilla fyrir „taboid-miðlum“, fréttamennskan getur verið hvernig sem er en ég veit að flestir gefa gott skor fyrir góð vinnubrögð og Speakness ætti að auðvelda lesendum að greina þar á milli.“

Að skoðanamyndandi fólk verði umræðustjórar

Af sama tagi var fyrirsögn sem sagði Bill Gates látinn en þar var verið að tala um bakvörð í Middlesborough en ekki Microsoft-manninn. Fleiri dæmi má nefna til sögunnar þar sem fyrirsagnir ramba á barmi þess að mega heita gamansamar og vera hreinn og klár smelludólgaháttur.

En Speakness er sem sagt komið í gagnið?

„Já, við höfum kynnt þetta fyrir öllum fjölmiðlum á Íslandi, látið þá vita af okkur en við erum ekki byrjaðir í neinni markaðssetningu. Uppfærsla var í síðustu og þessari viku og sá hluti gengur út á það að það er hægt að stofna til umræðu, ekkert ólíkt því sem gert er á samfélagsmiðli, fyrir þá sem ekki eru búnir að taka upp kerfið,“ segir Ingvar Örn.

Hægt er að stofna til umræðu við hvaða frétt sem er í raun og fer hún þá inn á sérstakt vefsvæði, Speakness.com, svona svipað og er á samfélagsmiðlum. Ingvar Örn útskýrir að þeir hafi talið nauðsyn á að koma þessu í gagnið vegna ESB-umræðunnar; að þeir sem hafi áhuga á geti nú tjáð sig í öruggara umhverfi. Þeir eru nú að mynda þröngan hóp sem þeir treysta til að vera sérstakir umræðustjórar og þeir geti stofnað til umræðunnar.

„Við erum að bjóða skoðanamyndandi fólki úr öllum áttum að gerast umræðustjórar og þeir sem eru sérlega áhugasamir geta sett sig í samband við okkur.“

Ekki enn búið að binda þetta við sérstaka miðla

Þeir hjá Veriate hafa verið með prufuútgáfu á Nútímanum og einhvern tíma var fyrsta útgáfa við fréttir Mbl.

„Þegar við vorum með Beta-útgáfu. En fólk er sem sagt með alla sína kommentasögu og getur þá til að mynda skoðað afstöðu sína til frétta og málefna, hvort hún hafi breyst yfir árin.“

Ingvar Örn segir talsverðan gagnakostnað vera þessu samfara og sem stendur ægi öllu saman inni á Speakness.com; íþróttafréttir, Eyjafréttir, Kaffið, Bæjarins besta, Viðskiptablaðið og Vísir…

„Við erum ekki byrjaðir á að sækjast eftir því að binda þetta við nýja miðla enn sem komið er en við viljum til að mynda tengja þetta kerfi við héraðsmiðla og sérmiðla þar sem fólk vill taka umræðu. Eins og áður sagði ber fólk sem hefur umræðu ábyrgð á henni. Sá sem hefur umræðuna þarf að vera auðkenndur með rafrænum skilríkjum svo fólk viti hver hann er.“

Rónarnir sem komi óorði á brennivínið

Í dag deila miðlar efni sínu á Facebook og þar fer umræðan þá fram.

„Við viljum snúa þessu við. Fjölmiðlarnir fá alltaf smellinn eða lesturinn. Við erum að reyna að ýta lestri aftur til fjölmiðlanna og frá samfélagsmiðlum. Að umræðan fari fram við þær fréttir sem skrifaðar eru. Þetta er fyrsta skrefið, jafnvel þó að fjölmiðlarnir séu ekki komnir með kerfið. Með því að taka upp kerfið færist umræðan við tilteknar fréttir alfarið inn á miðlana.“

Ingvar Örn er ekki í vafa um gagnið sem af þessu getur hlotist fyrir fjölmiðlaumræðuna í heild sinni og umræðu um hin ýmsu mál sem fólk lætur sig varða; hestamennsku eða ESB. Og lesendur geta elt sín áhugasvið.

„Heilbrigðismál eða nefndu það, Ísrael/Gaza... og blaðamenn geta tekið hluta umræðunnar til sín. Upplýstar og háttvísar athugasemdir geta veitt fjölmiðlafólkinu einhverjar upplýsingar, sérstaklega ef þar tala þeir sem vita eitthvað um málin.“

Sá sem þetta skrifar hefur ætíð verið jákvæður gagnvart athugasemdakerfum og hann hefur vonast til þess að samfélagið vaxi upp í það að geta notað athugasemdakerfi sæmilega skammlaust en sú hefur ekki orðið raunin, þvert á móti og líkt og með brennivínið þá koma rónarnir óorði á áfengið. Fylleríið á athugasemdakerfunum hefur bara aukist og Vísir hefur til að mynda þurft að leggja sitt athugasemdakerfi frá Facebook niður.

„Já, þetta er vítahringur,“ segir Ingvar Örn og nefnir til sögunnar rannsóknir sem fram hafa farið á nethegðun.

Þeir yfirlýsingaglöðustu taka súrefnið frá málefnalegri umræðu

„Þeir háværustu vekja mesta athygli. Þeir sem eru yfirlýsingaglaðastir eiga einhvern veginn sviðið og þannig er hvatinn til að gíra sig upp sterkur. Við viljum taka þann hvata í burtu. 

Það gerist þannig að ef menn eru ómálefnalegir er hægt að kjósa þig niður og svo ferðu í skammarkrókinn. Lesendur eru miklu, miklu stærri hópur en freki kallinn sem öskrar sig hásan. Þetta er tæki til að snúa niður rónann sem kemur óorði á áfengið.“

Ingvar Örn segist reyndar hafa búið í miðborginni og það séu yfirleitt einhverjir aðrir sem komi óorði á áfengið en rónarnir sem oftar en ekki eru bestu skinn. En það er önnur saga. Hann segir að Speakness styrki fjölmiðlana óbeint sem fái meiri lestur ef fólk leggi orð í belg. Fjölmiðlar nærist á gagnrýni; aðhaldi og gagnvirkni – samtali. En hversu margir eru notendur Speakness? Ingvar segist ekki vera með töluna á hraðbergi á þessu stigi.

„Ég held að þetta hafi farið hæst í tæplega 12 þúsund sem var þegar kerfið var í tengslum við Morgunblaðsprufuna. Við höfum ekkert verið að ýta þeim út, en við fáum einhverjar raunhæfar tölur um þetta bráðlega. Ætli þetta séu ekki tíu þúsund notendur en svo eru kannski bara tíu prósent þeirra virkir. Þetta er eins og almennt gerist á samfélagsmiðlum.“

Ingvar Örn er sannfærður um að með virku samtali notenda og þeirra sem skrifa fréttirnar batni þær til mikilla muna. Almenningur hefur, með áhuga sínum, talsvert meiri áhrif á hvað birtist á fréttamiðlum og trúverðugleiki er líklega dýrmætasta eign hvers fjölmiðils.