Átta lönd í samstarf um öryggismál

Ísland og hin sjö aðildarríki Norðurskautsráðsins undirrituðu í gær samning um víðtækt samstarf um leit og björgun á norðurskautssvæðinu. Samtökin, The Arctic Coast Guard Forum, eru sögð mikilvægt skref í átt til alþjóðlegrar samvinnu á svæðinu og undirstriki framtíðarmikilvægis þess.

Forsvarsmenn strandgæslu þjóðanna átta, og þeirra á meðal forstjóri Landhelgisgæslunnar, Georg Lárusson, komu saman í New London í Bandaríkjunum í vikunni til að ljúka við samkomulagið sem var undirritað í gær.

Að samtökunum standa auk Íslands, Bandaríkin, Rússland, Kanada, Danmörk, Finnland, Noregur og Svíþjóð – eða yfirvöld í aðildarlöndunum sem annast landamæravörslu til sjávar, leit og björgun, viðbrögð við umhverfisslysum, fiskveiðigæslu og varnir og öryggismál til sjávar.

Ásgrímur L. Ásgrímsson, framkvæmdastjóri aðgerðasviðs hjá Landhelgisgæslunni, segir að viðræður hafi staðið yfir í um þrjú ár. Kjarni samstarfsins er leit og björgun og samræming viðbragða við neyðarástandi sem getur skapast. Spurður hvort hugmyndir um alþjóðlega björgunarmiðstöð á Íslandi tengist samtökunum segir Ásgrímur ekki beina tengingu þar á milli. Hins vegar hafi hugmyndirnar verið kynntar fyrir aðildarþjóðunum og hvaða vinna er í gangi hér heima.

Erlendir fréttaskýrendur gera mikið úr því að stofnun samtakanna náði ekki fram að ganga í fyrra vegna andstöðu kanadískra yfirvalda við þátttöku Rússlands vegna átakanna í Úkraínu. Á þeim tíma fóru Kanadamenn með formennsku í Norðurskautsráðinu sem nú er í höndum Bandaríkjanna. Þar er tekið til þess að strandgæsla flestra ríkjanna tengjast herjum landanna beint. Því hafi verið fundinn farvegur fyrir samskipti á milli ríkja sem standa í viðkvæmum deilum – og vísað beint til stirðra samskipta Rússa við alþjóðasamfélagið á síðustu misserum, enda geri samkomulagið ráð fyrir því að yfirmenn strandgæslu ríkjanna fundi á hverju ári.

Fyrir er samningur á vettvangi Norðurskautsráðsins um leit og björgun á norðurslóðum frá 2011. The Arctic Coast Guard Forum er sagt setja meira kjöt á bein þess samnings þótt starfið verði ekki á vettvangi Norðurskautsráðsins. Hins vegar verður formennska samtakanna í takt við formennsku Norðurskautsráðsins – sem Bandaríkin fara með næstu tvö árin.

Á næstunni verður fastsett hvaða þjóð gerir hvað – en haft er eftir yfirmanni bandarísku strandgæslunnar (U.S. Coast Guard) Paul Zukunft aðmírál í frétt CBC News, að fyrsta björgunaræfing landanna átta gæti jafnvel verið haldin svo snemma sem strax á næsta ári.