Þrátefli aðgerðarleysis varð Íslandi dýrkeypt

Fjölmenni mætti í gær á málstofu félaga lögfræðinga, lögmanna og dómara um það hvað taki við í íslensku samfélagi eftir að skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis hefur verið gefin út.

Páll Hreinsson, hæstaréttardómari og formaður rannsóknarnefndarinnar, sagði í framsögu á málstofunni að orsakanna fyrir bankahruninu væri aðallega að leita í áhættu sem bankarnir tóku á árunum 2004 til 2006. „Í þessum hraða vexti sprengdu bankarnir innra eftirlit og gæðakerfi sín,“ sagði Páll sem kvað engan vafa á því að bankarnir hefðu farið alltof geyst í skuldabréfaútgáfu á erlendum mörkuðum.

Páll sagði að þegar ljóst hafi verið hvert stefndi hafi stjórnkerfið ekki brugðist við til að lágmarka tjónið í óumflýjanlegu hruni heldur hafi Seðlabankinn og stjórnarráðið bent hvort á annað. „Þetta endaði því í þrátefli aðgerðarleysis,“ lýsti Páll stöðunni.

Bæði Páll Hreinsson og Helgi I. Jónsson, dómstjóri í Héraðsdómi Reykjavíkur, sögðust telja að koma þyrfti á sérstöku millidómstigi til að létta sívaxandi álagi af núverandi dómskerfi. Líkti Páll komandi málafjölda við hamfarahlaup. „Ef það á að geta náðst sátt í samfélag okkar verður nauðsynlegt uppgjör að geta farið fram fyrir dómstólum,“ sagði hann.

Salvör Nordal, forstöðumaður Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands og einn höfunda siðakafla skýrslu rannsóknarnefndarinnar, sagði þætti lögmanna ekki hafa verið gerð sérstök skil í skýrslunni. Hún minnti hins vegar á að í siðareglum Lögmannafélags Íslands sé tekin fram ótvíræð skylda lögmanna gagnvart réttvísi og réttlæti.

Ólafur Þ. Harðarson, prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands, kallaði eftir opnari og málefnalegri umræðu en hér hefði tíðkast. Reynt hafi verið að þagga niður í fólki, hlaupið hafi verið eftir „pólitískum dillum“ og skort hafi á virðingu fyrir áliti sérfræðinga.

Páll tók undir með Ólafi um að verulega skorti á eðlilega rökræðu hér. Til dæmis hafi lögmenn ekki verið nógu duglegir að taka til máls.

„Það er alveg ljóst að háskólasamfélagið var beitt hótunum um að fá ekki kostun ef óróaseggir þar hættu ekki að tala illa um bankana,“ sagði Páll. „Á endanum held ég að þetta hafi verið eins og í nýju fötunum keisarans – að keisarinn hafi gengið ber alllengi þegar loksins var á það bent.“

gar@frettabladid.is