„Kynferðisleg áreitni er normið í íslensku samfélagi“

Kynferðisleg áreitni er algeng og alvarlegt vandamál á íslenskum vinnumarkaði. Hún virðist samþykkt hér á landi og því er nauðsynlegt að skora þessar hugmyndir á hólm og standa með fólki.

Þetta sagði Finnborg Salome Steinþórsdóttir, doktorsnemi í kynjafræði við Háskóla Íslands, á fundi ASÍ um kynbundna og kynferðislega áreitni á vinnustöðum á Grand hóteli í gær.

Hún vísaði meðal annars í rannsókn Mörtu Einarsdóttur frá árinu 2014 þar sem fram kom að 17 prósent fyrirtækja með 25 starfsmenn eða fleiri höfðu fengið kvartanir um kynferðislega áreitni. Þá vísaði hún einnig í eigin rannsókn þar sem fram kemur að 8 prósent lögreglumanna höfðu orðið fyrir kynferðislegri áreitni í starfi eða í tengslum við starf sitt. Helmingur þeirra hafi ekki tilkynnt áreitnina vegna þess að þau hafi ekki talið áreitnina nægilega alvarlega.  Finnborg sagði það algengt að gert sé lítið úr brotunum og því sé fólk hrætt við að tilkynna þau.

Ábyrgðin tekin frá gerandanum

„Við erum með samfélagslegar hugmyndir sem taka ábyrgðina frá gerandanum og setja hana á hendur brotaþola og gera lítið úr áreitninni. Við drögum úr alvarleika brotanna, spyrjum brotaþola hvort þessa sé misskilningur, og höldum jafnvel að hann sé að ljúga. Við eigum að skora þessar hugmyndir á hólm, við eigum að standa með fólki og hlusta á það og ekki líta undan, því þetta er algengt.“

Hún sagði mikilvægt að horfa á vandann heildrænt. „Helsta birtingarmynd þessarar kynjuðu menningar er að kynferðisleg áreitni er normið í íslensku samfélagi [...] Allar þessar tölur gefa vísbendingar um hversu alvarlegt málið er. Þegar umfangið er þetta mikið og allir vita af þessu þá sendum við þau skilaboð að þetta sé athæfi sem konur og sumir karlar eiga að sætta sig við.“

Þjónar helst áreittir

Drífa Snædal, framkvæmdastjóri Starfsgreinasambandsins, flutti jafnframt erindi á fundinum. Þar kom fram að kynferðisleg áreitni hefur meiri áhrif á öryggistilfinningu kvenna en karla og þeim þykir það hafa meiri áhrif að vera áreitt af yfirmanni en vinnufélaga. Um fjórðungur kvenna sem tók þátt í rannsókn á vegum SGS sagði gerandann hafa verið yfirmann. Enginn karlmaður sagðist hafa orðið fyrir áreiti af hendi yfirmanns.

„Það eru sterkar vísbendingar um að áreitni sé meiri í þjónustugreinum en annars staðar. Það eru ákveðnir þættir í umhverfinu sem býr til áreiti. Það er mikil vinna á óreglulegum tímum þannig að mörkin á milli vinnunnar og félagslífsins verða kannski svolítið óljós, lítið starfsöryggi og fjárhagsleg valdastaða, það er ef þú ert háður yfirmanni þínum um hvort þú færð vinnu eða ekki,“ sagði Drífa. Þá séu jafnvel dæmi um að starfsfólk sé hvatt til að daðra við viðskiptavini til þess að fá þá til þess að kaupa meira.